Tận dụng nguồn nước mùa lũ để phát triển nuôi thủy sản đang mở ra hướng sinh kế mới cho nông dân An Giang. Không chỉ tạo thêm nguồn thu trên diện tích đất sản xuất, mô hình nuôi cá ruộng mùa lũ còn góp phần thay đổi tư duy canh tác, khai thác lợi thế tự nhiên và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Qua triển khai Dự án Mekong NbS giai đoạn II, những giá trị bước đầu cho thấy hướng đi này cần được tiếp tục đầu tư, hoàn thiện để phát triển bền vững.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, mùa nước nổi từng gắn liền với nguồn lợi thủy sản tự nhiên và sinh kế của nhiều cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, những thay đổi về dòng chảy, thời gian xuất hiện và mực nước lũ trong những năm gần đây đã tác động đến tập quán sản xuất, khiến việc khai thác lợi thế mùa lũ không còn thuận lợi như trước. Trong bối cảnh đó, phát triển các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên là hướng đi cần thiết để giúp nông dân thích ứng và duy trì nguồn thu nhập.
Mô hình nuôi cá ruộng mùa lũ tại An Giang là một trong những giải pháp được triển khai theo hướng này. Thay vì để diện tích ruộng bỏ trống trong thời gian ngập nước, nông dân có thể tận dụng mặt ruộng, nguồn nước theo mùa để tổ chức nuôi cá, qua đó tạo thêm giá trị từ đất sản xuất. Mô hình cũng góp phần đa dạng hóa hoạt động sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ một vụ lúa.

Tại hộ ông Võ Thành Dự, kết quả kinh tế của vụ nuôi được ước tính đạt khoảng 140 triệu đồng doanh thu; sau khi trừ chi phí, lợi nhuận còn khoảng 120 triệu đồng. Đây là con số đáng cho thấy tiềm năng cải thiện thu nhập khi người dân biết tận dụng diện tích và thời gian mùa lũ để phát triển thủy sản. Tuy nhiên, hiệu quả này còn phụ thuộc vào diện tích nuôi, điều kiện nguồn nước, kỹ thuật chăm sóc và khả năng tiêu thụ sản phẩm của từng hộ.
Điểm đáng quan tâm là mô hình không chỉ hướng đến lợi ích kinh tế trước mắt mà còn khuyến khích người dân thay đổi cách nhìn về mùa nước nổi. Nước lũ không đơn thuần là yếu tố gây trở ngại cho sản xuất, mà nếu được quản lý và khai thác hợp lý, có thể trở thành nguồn lực phục vụ phát triển sinh kế.
Thông qua Dự án Mekong NbS giai đoạn II (2026–2029), Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang phối hợp với WWF-Việt Nam triển khai các hoạt động hỗ trợ phát triển sinh kế dựa vào lũ. Trong năm 2026, hợp phần sinh kế này được triển khai tại 18 tổ hợp tác thuộc 7 xã, với tổng diện tích 433 ha và 105 thành viên tham gia.
Dự án tập trung hỗ trợ con giống, thức ăn công nghiệp trong giai đoạn ương cá giống, đèn năng lượng và một phần lưới đăng; đồng thời tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật cải tạo khu vực ương, quản lý chất lượng nước, chăm sóc, theo dõi sức khỏe cá và thu hoạch. Những hỗ trợ này giúp nông dân có thêm điều kiện tiếp cận kỹ thuật, giảm bớt khó khăn trong giai đoạn đầu triển khai mô hình.

Giá trị của dự án không chỉ nằm ở nguồn lực hỗ trợ mà còn ở quá trình chuyển giao kiến thức và hình thành cách tổ chức sản xuất có tính liên kết. Khi tham gia tổ hợp tác, nông dân có cơ hội trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong quá trình nuôi, cùng tiếp cận thông tin kỹ thuật và thị trường. Hoạt động tham quan mô hình, chia sẻ kết quả thực hiện cũng giúp những hộ chưa tham gia có thêm cơ sở đánh giá khả năng áp dụng tại địa phương.
Đáng chú ý, định hướng sinh kế dựa vào thiên nhiên (NbS) đặt hoạt động sản xuất trong mối quan hệ hài hòa với hệ sinh thái. Thay vì khai thác tài nguyên theo hướng tận thu, mô hình khuyến khích sử dụng hợp lý điều kiện tự nhiên, tận dụng mùa nước để tạo sinh kế, đồng thời duy trì những giá trị sinh thái của vùng đất ngập nước. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu và những thay đổi về môi trường sản xuất.
Dù mang lại triển vọng tích cực, vụ nuôi cá năm 2026 cũng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và diễn biến thời tiết bất thường. Sự thay đổi về mực nước, thời gian nước lên và điều kiện nguồn nước có thể tác động trực tiếp đến quá trình sinh trưởng của cá, thời gian nuôi và kế hoạch thu hoạch. Điều này cho thấy hiệu quả của mô hình vẫn phụ thuộc đáng kể vào điều kiện thủy văn từng năm.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu người nuôi phải chủ động hơn trong quản lý sản xuất. Việc lựa chọn thời điểm thả giống, mật độ nuôi, quản lý chất lượng nước, gia cố bờ bao và theo dõi diễn biến mực nước cần được thực hiện phù hợp với điều kiện từng khu vực. Bên cạnh đó, cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, cập nhật thông tin thời tiết và thủy văn để người dân có phương án ứng phó kịp thời khi điều kiện sản xuất thay đổi.

Về lâu dài, việc nhân rộng mô hình cần dựa trên đánh giá cụ thể về hiệu quả kinh tế, khả năng thích ứng và điều kiện tự nhiên của từng vùng. Các tổ hợp tác cũng cần được củng cố để tăng cường liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Đặc biệt, cần theo dõi, ghi chép đầy đủ chi phí, sản lượng và lợi nhuận qua nhiều vụ để xác định tính ổn định của mô hình, tránh chỉ dựa vào kết quả của một mùa nuôi.
Có thể thấy, Dự án Mekong NbS đang góp phần mở ra cách tiếp cận mới trong phát triển sinh kế nông thôn: lấy điều kiện tự nhiên làm nền tảng, lấy người dân làm chủ thể và lấy hiệu quả kinh tế gắn với bảo vệ hệ sinh thái làm mục tiêu. Khi được hỗ trợ đúng hướng, nuôi cá ruộng mùa lũ không chỉ giúp nông dân có thêm nguồn thu mà còn tạo động lực để chuyển đổi tư duy sản xuất, chủ động thích ứng với những biến động của môi trường và khí hậu. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng các mô hình sinh kế bền vững, phù hợp với đặc thù vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bài và ảnh: Lê Giang


































































