Cải thiện sức khỏe đất – nền tảng cho sản xuất lúa bền vững

Thâm canh nhiều vụ, thời gian chuyển vụ ngắn cùng tập quán xử lý rơm rạ chưa phù hợp đang tạo áp lực lên sức khỏe đất tại nhiều vùng trồng lúa ở An Giang. Trước thực tế này, quản lý đất, cải thiện độ pH và thúc đẩy phân hủy rơm rạ đang trở thành những yêu cầu quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác, giảm chi phí và hướng đến sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Sức khỏe đất chịu nhiều áp lực từ thâm canh

Tứ giác Long Xuyên là một trong những vùng sản xuất lúa trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời có diện tích đất phèn khá lớn. Trong điều kiện sản xuất 2–3 vụ lúa mỗi năm, thời gian nghỉ giữa các vụ ngắn, đất ít có điều kiện phục hồi tự nhiên. Tình trạng đất chua, tích tụ độc chất phèn và ngộ độc hữu cơ do vùi rơm rạ tươi có thể ảnh hưởng đến bộ rễ, khả năng hấp thu dinh dưỡng và sinh trưởng của cây lúa.

Một trong những vấn đề đáng quan tâm là cách xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Ở một số nơi, tình trạng đốt rơm vẫn còn diễn ra, gây ô nhiễm môi trường và làm thất thoát nguồn hữu cơ có thể tái sử dụng cho đất. Trong khi đó, việc vùi rơm tươi trực tiếp vào ruộng ngập nước khi chưa được xử lý phù hợp có thể làm phát sinh quá trình phân hủy yếm khí, hình thành các chất gây bất lợi cho bộ rễ. Cây lúa đầu vụ dễ xuất hiện tình trạng nghẹt rễ, vàng lá, sinh trưởng kém.

Bà Huỳnh Đào Nguyên – GĐ TTKN An Giang phát biểu tại lớp tập huấn.

Những vấn đề này cho thấy, nâng cao hiệu quả sản xuất lúa không thể chỉ tập trung vào giống, phân bón hay các biện pháp chăm sóc cây trồng, mà cần bắt đầu từ việc quản lý và cải thiện môi trường đất. Khi đất được duy trì ở trạng thái phù hợp, bộ rễ phát triển thuận lợi, cây lúa có điều kiện hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và giảm những bất lợi trong quá trình canh tác.

Bà Huỳnh Đào Nguyên, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang, cho biết sau sáp nhập, tỉnh có quy mô sản xuất lúa lớn, với diện tích gieo trồng hằng năm trên 1,3 triệu ha. Tuy nhiên, nhiều khu vực vẫn đối mặt với khó khăn do đặc điểm đất phèn, điều kiện thời tiết và tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, cập nhật kiến thức, tiếp cận giải pháp kỹ thuật mới để cải thiện môi trường đất, nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và tăng khả năng chống chịu của cây lúa là yêu cầu cần thiết.

Quản lý rơm rạ, cải thiện môi trường đất

Trước yêu cầu thực tế, Trung tâm Khuyến nông An Giang phối hợp với Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai các hoạt động tập huấn, nghiên cứu và thử nghiệm giải pháp sử dụng phân bón Đầu Trâu Bio-Canxi trong canh tác lúa. Nội dung tập trung vào cải thiện sức khỏe đất, nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và quản lý rơm rạ sau thu hoạch.

Tại chương trình tập huấn, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ, chuyên gia nghiên cứu về đất phèn và dinh dưỡng cây trồng ở Đồng bằng sông Cửu Long, đã phân tích đặc điểm đất phèn, các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe đất và cơ chế tác động của sản phẩm Đầu Trâu Bio-Canxi.

Theo nội dung chuyên đề, sản phẩm được giới thiệu với các thành phần canxi và nhóm vi sinh vật có ích, hỗ trợ cải thiện điều kiện môi trường đất, tạo thuận lợi cho bộ rễ phát triển và quá trình hấp thu dinh dưỡng. Các nhóm vi sinh vật như vi sinh vật cố định đạm, phân giải lân và phân giải cellulose được đề cập với vai trò hỗ trợ chuyển hóa chất hữu cơ, thúc đẩy phân hủy rơm rạ.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bảo Vệ đang trình bày lợi ích của việc sử dụng phân bón Bio Canxi.

Điểm đáng chú ý của giải pháp là đặt việc sử dụng phân bón trong mối liên hệ với quản lý sức khỏe đất. Thay vì chỉ bổ sung dinh dưỡng để đáp ứng nhu cầu trước mắt của cây lúa, người sản xuất cần quan tâm đến độ chua, chất hữu cơ, hoạt động của hệ vi sinh vật và điều kiện phát triển của bộ rễ. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa đối với những vùng đất phèn, nơi điều kiện đất có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, việc sử dụng sản phẩm cần được đặt trong quy trình canh tác tổng thể, kết hợp quản lý nước, xử lý rơm rạ phù hợp và sử dụng phân bón cân đối. Không nên xem một sản phẩm riêng lẻ là giải pháp thay thế toàn bộ các biện pháp cải tạo đất.

Đưa giải pháp từ nghiên cứu đến đồng ruộng

Sau phần trao đổi chuyên môn, cán bộ kỹ thuật được tham quan ruộng thí nghiệm tại xã Thạnh Lộc, thuộc nội dung nghiên cứu “Giải pháp cải thiện pH, giảm ngộ độc hữu cơ và giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa trên nền đất phèn bằng phân bón Đầu Trâu Bio-Canxi”.

Tại đây, các nội dung về bố trí thí nghiệm có đối chứng, theo dõi chỉ tiêu đất, nước, tốc độ phân hủy rơm rạ, hoạt động của hệ vi sinh vật đất, sinh trưởng và năng suất lúa được giới thiệu. Việc theo dõi các chỉ tiêu này giúp có thêm cơ sở đánh giá tác động của giải pháp trong điều kiện sản xuất thực tế, thay vì chỉ dựa trên lý thuyết hoặc thông tin giới thiệu sản phẩm.

Thông qua hoạt động tập huấn và tham quan đồng ruộng, đội ngũ cán bộ khuyến nông được bổ sung kiến thức chuyên môn, có thêm cơ sở để tư vấn và hướng dẫn nông dân lựa chọn biện pháp phù hợp với đặc điểm đất đai, mùa vụ của từng địa phương. Đây cũng là cầu nối quan trọng để kết quả nghiên cứu, thử nghiệm được chuyển tải đến người sản xuất.

Trong bối cảnh An Giang đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, cải thiện sức khỏe đất và quản lý rơm rạ cần được xem là những nội dung quan trọng trong quy trình sản xuất. Khi phụ phẩm được xử lý phù hợp, nguồn hữu cơ có thể được tái sử dụng; khi đất được quản lý tốt, cây lúa có điều kiện sinh trưởng thuận lợi và hiệu quả sử dụng đầu vào được nâng cao.

Sản xuất lúa bền vững vì vậy không chỉ là câu chuyện tăng năng suất trong từng vụ, mà còn là duy trì chất lượng đất và khả năng sản xuất lâu dài. Việc kết hợp quản lý rơm rạ, cải thiện môi trường đất, sử dụng phân bón hợp lý và chuyển giao kỹ thuật đến nông dân sẽ tạo nền tảng để ngành lúa gạo An Giang nâng cao chất lượng, giảm tác động môi trường và thích ứng tốt hơn với những thách thức trong sản xuất.

Bài và ảnh: Phan Phi Hùng