Trước diễn biến ngày càng phức tạp của hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước ngọt, nhiều chuyên gia cho rằng Ngành Nông nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy “ứng phó” sang “thích ứng chủ động”, trong đó giải pháp tích trữ nước phân tán được xem là hướng đi phù hợp, bền vững trong giai đoạn hiện nay.
Tại hội thảo “Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành nông nghiệp bền vững và hiệu quả mô hình Bayer ForwardFarming”. TS. Hồng Minh Hoàng, Viện MeKong – Đại học Cần Thơ thông tin “Thực trạng nguồn nước, xâm nhập mặn và giải pháp phòng chống hạn mặn cho sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSCL” và đưa ra nhiều phân tích về áp lực tài nguyên nước, các giải pháp thích ứng dài hạn cho toàn vùng.
Theo TS. Hồng Minh Hoàng, nguồn nước ĐBSCL hiện đang chịu tác động kép từ việc gia tăng khai thác nước ở thượng nguồn sông Mekong và ảnh hưởng ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Dòng chảy mùa lũ suy giảm, phù sa giảm mạnh trong khi dòng chảy mùa kiệt ngày càng bất ổn đang tạo áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp vùng hạ lưu.
Đáng chú ý, các đợt hạn hán và xâm nhập mặn lịch sử trong giai đoạn 2015 – 2016 và 2019 – 2020 cho thấy tình trạng hạn, mặn không còn mang tính bất thường mà đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới” dưới tác động của biến đổi khí hậu. Đối với tỉnh An Giang, mặc dù tổng lượng nước về trong mùa khô nhìn chung vẫn lớn hơn nhu cầu sử dụng thực tế, nhưng tình trạng thiếu nước cục bộ vẫn xảy ra do phân bố không đồng đều theo không gian và thời gian, cùng với hạn chế trong khả năng tích trữ và điều tiết nước.
Là một trong những địa phương trọng điểm triển khai Đề án phát triển bền vững 01 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, việc bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất theo hướng tiết kiệm, hiệu quả và thích ứng biến đổi khí hậu được xem là nhiệm vụ quan trọng của Ngành Nông nghiệp.
Một trong những giải pháp được các chuyên gia đề xuất là tăng cường tích trữ nước ngọt phân tán thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các công trình thủy lợi quy mô lớn. Cần tận dụng hệ thống kênh nội đồng, ao hồ, mương vườn, vùng trũng tự nhiên và các bể chứa tại hộ dân để dự trữ nước trong mùa mưa phục vụ sản xuất trong mùa khô.
Theo phân tích của các chuyên gia thủy lợi, chỉ riêng hệ thống kênh rạch nội đồng hiện nay nếu được vận hành hợp lý có thể tích trữ một lượng nước rất lớn phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô, nhiều mô hình đào ao trữ nước bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chuyển mạnh sang hướng sản xuất xanh, tuần hoàn và giảm phát thải.
Bên cạnh giải pháp tích nước, việc sử dụng nước tiết kiệm và ứng dụng công nghệ số trong quản lý tưới cũng được xem là xu hướng tất yếu. Nhiều mô hình ứng dụng cảm biến, giám sát mực nước, hệ thống tưới tự động đã góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng nước cho cây trồng.
Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng tăng, việc chủ động tích trữ nước phân tán, sử dụng nước tiết kiệm và thích ứng linh hoạt với điều kiện tự nhiên sẽ là yếu tố quyết định tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp./.
Tin và ảnh: Phan Phi Hùng
