Trong nhiều năm trở lại đây, việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản đã và đang dần được thay thế bằng các giải pháp sinh học, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia đề cao việc hạn chế tối đa các loại hoá chất tổng hợp trong sản phẩm thủy sản. Điều này đã thúc đẩy việc tìm kiếm và ứng dụng các giải pháp an toàn, hiệu quả hơn. Vì vậy để cải thiện môi trường và nâng cao sức khỏe tôm nuôi thì việc sử dụng các chế phẩm sinh học (men vi sinh) phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, chế phẩm sinh học không phải là thần dược, việc sử dụng đạt hiệu quả hay không còn do phương pháp sử dụng, chủng loại vi sinh và thời gian sử dụng như thế nào. Vì vậy, để sử dụng hiệu quả người nuôi cần lưu ý một số điểm sau:
– Cần xác định mục đích sử dụng chế phẩm sinh học về thời gian dự định dùng cho ao nuôi, như để cải thiện chất lượng nước trước khi thả giống (nuôi nước), ổn định môi trường, cải thiện môi trường (giảm các chất hữu cơ dư thừa), tăng cường sức đề kháng cho tôm nuôi (phòng bệnh), “tăng cường sức khỏe” cho vật nuôi (dùng chế phẩm có công dụng hỗ trợ tiêu hóa hoặc các loại men vi sinh trộn vào thức ăn cho tôm nuôi để khôi phục lại hệ vi sinh đường ruột)…
– Chỉ sử dụng các loại chế phẩm sinh học rõ nguồn gốc, đạt chất lượng về mật độ các lợi khuẩn, có khả năng hoạt động sau khi kích hoạt và có tên trong danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
* Đối với bổ sung cải thiện sức khỏe:
– Lưu ý khi đã sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh cho tôm thì sau khi ngưng sử dụng kháng sinh, nên sử dụng các loại chế phẩm sinh học có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa hoặc các loại men vi sinh trộn vào thức ăn cho tôm nuôi để khôi phục lại hệ men đường ruột của tôm nuôi (do thuốc kháng sinh đã làm ảnh hưởng xấu, thậm chí là làm hỏng hệ vi sinh đường ruột của tôm nuôi, làm cho tôm nuôi có hiện tượng kém ăn, chậm lớn).
– Các chế phẩm sinh học dùng để trộn với thức ăn: Nên bổ sung chế phẩm sinh học vào thức ăn trước khi cho tôm ăn sau khi trộn khoảng 15 phút và cho ăn vào các cử đầu và cử cuối của các cử cho tôm ăn, liều lượng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
– Không nên sử dụng kết hợp chung men vi sinh, khoáng và vitamin sẽ làm mất tác dụng của vi sinh. Thức ăn nên được bao bọc bằng dầu trước khi cho tôm ăn sẽ làm tăng hiệu quả sử dụng chế phẩm sinh học.
* Đối với cải thiện môi trường:
– Nên sử dụng chế phẩm sinh học ngay từ đầu vụ sẽ mang lại hiệu quả cao nhất và sử dụng định kỳ đến cuối vụ nuôi. Đầu vụ, từ 7-10 ngày sử dụng một lần, từ giữa đến cuối vụ từ 3-4 ngày sử dụng một lần (tùy theo chất lượng nước). Liều lượng sử dụng theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
– Không dùng chung với thuốc kháng sinh, hóa chất. Trước và sau khi sử dụng chế phẩm sinh học 2 – 3 ngày, tuyệt đối không được sử dụng các hóa chất sát trùng nước cũng như các thuốc kháng sinh trộn vào thức ăn.
– Sử dụng chế phẩm sinh học phải theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất bởi vì một số chế phẩm sinh học cần có thời gian “kích hoạt” trước khi được đưa vào ao nuôi. Người nuôi cần biết được chế phẩm sinh học sử dụng thuộc chủng loại yếm khi hay hiếu khí để nuôi cấy tăng sinh khối trước khi sử dụng. Trong quá trình ủ tăng sinh khối cần bổ sung thêm rỉ mật đường. Thời gian xử lý vi sinh tốt nhất vào khoảng 8 – 10 giờ sáng, lúc nắng ấm, trời trong và hàm lượng oxy hòa tan cao. Cần định kỳ xử lý vi sinh để duy trì mật độ vi khuẩn thích hợp nhằm kiểm soát sinh học môi trường nước và đáy ao, ổn định các yếu tố môi trường ao nuôi, ngăn ngừa các loài vi khuẩn gây bệnh, tảo độc và mầm bệnh tiềm tàng trong ao.
– Sử dụng đúng liều lượng trên đơn vị diện tích (hoặc thể tích) ao nuôi theo định kỳ để duy trì mật độ vi khuẩn có lợi trong ao nuôi. Không dùng liều lượng cao hơn hướng dẫn vừa không hiệu quả lại gây tốn kém. Người nuôi cần theo dõi chất lượng nước và tình trạng của tôm nuôi trước khi sử dụng chế phẩm sinh học. Nên đưa chế phẩm sinh học vào ao nuôi trong buổi sáng và khi có nắng (8 – 10 giờ sáng). Không cấp chế phẩm sinh học vào ao khi trời mưa. Nếu dùng chế phẩm sinh học trong ngày có nhiệt độ nước ao thấp, nên nuôi cấy chế phẩm sinh học trong nước ấm với nhiệt độ từ 30 – 350C trước khi cấp vào ao nuôi.
– Khi sử dụng các chế phẩm sinh học xử lý cho ao nuôi, phải tăng cường sục khí để có đủ ôxy hòa tan trong nước, đặc biệt là ở nền đáy ao, giúp cho quá trình tăng sinh khối và hoạt động phân hủy của các vi khuẩn có lợi được thuận lợi.
– Sử dụng nước ao nuôi hoặc nước đã qua xử lý để ủ nhằm tránh sự nhiễm tạp các loài vi khuẩn khác từ môi trường bên ngoài.
– Khi tôm nuôi được 1,5 tháng trở lên, nên sử dụng các chế phẩm sinh học có thành phần vi khuẩn có khả năng khử tính độc của khí NH3, H2S, phân hủy các chất hữu cơ tích lũy trong ao, loại bỏ lớp bùn ô nhiễm làm sạch môi trường, khống chế được các vi khuẩn, nấm và các nguyên sinh động vật trong ao như các chủng vi khuẩn thuộc nhóm Nitrosomonas, Nitrobacter, Bacillus, Lactobacillus và Rhodoseudomonas, Rhodococus, Phodobacillus…
– Nếu đã sử dụng các hóa chất như Iodine, thuốc tím, BKC… cho ao nuôi thì khoảng 2 – 3 ngày sau nên sử dụng chế phẩm sinh học để khôi phục lại các nhóm vi sinh vật có lợi trong nước để cải thiện chất lượng nước và hạn chế ô nhiễm môi trường.
– Bảo quản chế phẩm sinh học ở nơi khô ráo, tránh nơi có ánh sáng trực tiếp, vì sẽ làm chết các nhóm vi sinh vật có lợi trong chế phẩm sinh học.
Bài và ảnh: Trần Hà Quang Dự
