Những năm gần đây, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa đang trở thành giải pháp quan trọng giúp ngành Nông nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, gia tăng thu nhập cho nông dân và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, việc chuyển đổi từ những diện tích lúa kém hiệu quả sang cây màu, cây ăn trái và các mô hình sản xuất kết hợp đã mang lại giá trị kinh tế cao hơn, góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững.
Giai đoạn 2021-2025 toàn tỉnh đã thực hiện chuyển đổi 41.647,31 ha đất trồng lúa sang các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng. Kết quả này không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
Tại vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng sản xuất lúa lớn nhất của tỉnh với hơn 312 nghìn ha đất lúa, nhiều mô hình chuyển đổi sang rau màu, cây ăn trái và mô hình lúa kết hợp nuôi thủy sản đã chứng minh hiệu quả vượt trội so với độc canh cây lúa. Các mô hình rau màu chuyên canh, cây ăn trái, lúa kết hợp nuôi thủy sản không chỉ nâng cao giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất mà còn giúp người dân chủ động hơn trước những biến đổi của thời tiết và thị trường.
Ở vùng Tây sông Hậu, điều kiện đất đai màu mỡ cùng nguồn nước ngọt ổn định đã tạo thuận lợi để hình thành nhiều vùng chuyên canh rau màu, cây thực phẩm và cây ăn trái có giá trị kinh tế cao. Việc liên kết sản xuất với hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao thu nhập cho nông dân và từng bước xây dựng chuỗi giá trị nông sản an toàn.
Vùng giữa sông Tiền và sông Hậu được đánh giá là khu vực có hiệu quả chuyển đổi cao nhờ phát triển cây màu chuyên canh, cây ăn trái và sản xuất giống cây trồng với lợi thế về đất phù sa màu mỡ, khả năng thâm canh và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật đã giúp nhiều mô hình sản xuất đạt giá trị gia tăng cao trên đơn vị diện tích, đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường.
Đối với vùng U Minh Thượng, chuyển đổi sang các mô hình lúa – tôm, lúa – cua và lúa kết hợp nuôi thủy sản nước lợ đã trở thành hướng đi phù hợp trong điều kiện chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn. Các mô hình này vừa duy trì diện tích lúa vừa tạo thêm nguồn thu từ nuôi trồng thủy sản, góp phần nâng cao thu nhập, giảm rủi ro trong sản xuất và ổn định sinh kế cho người dân.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng còn thúc đẩy hình thành các vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng cơ giới hóa, chuyển đổi số, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Phát huy kết quả đạt được, giai đoạn 2026-2030, tỉnh An Giang đặt mục tiêu chuyển đổi khoảng 92.282,9 ha đất trồng lúa theo hướng phát huy lợi thế từng vùng sinh thái. Trong đó, chuyển đổi 67.818,5 ha sang cây hằng năm, 3.518,8 ha sang cây lâu năm, 9.971,6 ha sang mô hình lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản và 10.974 ha từ đất lúa – tôm sang chuyên nuôi thủy sản. Mục tiêu là nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích, gia tăng thu nhập cho người dân, phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Có thể khẳng định, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn là bước đi quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Những mô hình thành công đang mở ra cơ hội để nông dân khai thác tốt hơn tiềm năng đất đai, thích ứng với biến đổi khí hậu và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bài và ảnh: Phan Phi Hùng
