Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa trọng điểm của cả nước nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, công nghệ và hiệu quả kinh tế. Người nông dân không thể tiếp tục sản xuất chỉ dựa vào kinh nghiệm mà cần được hỗ trợ bởi các công nghệ hiện đại và dữ liệu khoa học.
Từ thực tiễn đó, thời gian qua ngành Nông nghiệp An Giang đã triển khai nhiều mô hình canh tác lúa cải tiến kết hợp tưới ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh và hạn chế cày xới đất. Mô hình hướng đến mục tiêu duy trì năng suất, nâng cao chất lượng hạt lúa, tiết kiệm nước tưới, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời cắt giảm phát thải khí nhà kính.
Ngoài những biện pháp trên, việc xây dựng hệ thống giám sát môi trường canh tác lúa trên nền tảng công nghệ số. Hệ thống được trang bị các cảm biến có khả năng đo và theo dõi liên tục các chỉ tiêu quan trọng như pH đất, hàm lượng N-P-K, độ ẩm đất, nhiệt độ, mực nước, độ dẫn điện (EC), cùng các loại khí phát thải như methane (CH4). Dữ liệu được thu thập tự động và truyền về máy chủ để xử lý, phân tích theo thời gian thực.
Theo Tiến sĩ Trương Minh Thái, Trưởng khoa Công nghệ Phần mềm, Trường Đại học Cần Thơ cho biết, việc ứng dụng hệ thống cảm biến giúp nhà quản lý, cán bộ kỹ thuật và nông dân theo dõi chính xác điều kiện môi trường trên ruộng lúa 24/7, từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh nước tưới và bón phân phù hợp, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp.
Theo thông tin tại Tọa đàm “Chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính phục vụ phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, được tổ chức vào ngày 22/6/2026 tại An Giang, Trường Đại học Cần Thơ đã phát triển nhiều thiết bị đo khí phát thải tự động trong sản xuất lúa. Thiết bị sử dụng buồng kín kết hợp các cảm biến chuyên dụng để đo nồng độ các khí CO₂, CH₄ và N₂O phát sinh trên đồng ruộng. Hệ thống có thể vận hành tự động hoặc điều khiển từ xa thông qua điện thoại thông minh, cho phép thu thập dữ liệu liên tục theo không gian và thời gian, phục vụ nghiên cứu, đánh giá tác động của các biện pháp canh tác đến lượng khí nhà kính phát thải.
“Việc số hóa toàn bộ quy trình canh tác không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý sản xuất mà còn tạo cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ các chương trình đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính (MRV), đáp ứng yêu cầu của Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, Tiến sĩ Trương Minh Thái chia sẻ.
Thực tế cho thấy tiềm năng to lớn của chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa gạo. Việc kết hợp công nghệ cảm biến, IoT và các nền tảng quản lý dữ liệu không chỉ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn hỗ trợ ngành lúa gạo từng bước chuyển đổi theo hướng xanh, thông minh và phát thải thấp, phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam./.
Bài và ảnh: Trương Thanh Phong
