Tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để trồng nấm rơm, sau đó sử dụng giá thể trồng nấm để sản xuất phân hữu cơ là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao giá trị phụ phẩm nông nghiệp, tăng thu nhập cho nông dân và giảm tác động đến môi trường. Mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” được Trung tâm Khuyến nông An Giang triển khai tại hộ ông La Văn Chí Linh, ấp Vĩnh Lạc, xã Vĩnh Gia, trên diện tích 1.500 m², với quy mô sử dụng 500 cuộn rơm, thực hiện theo hướng tận dụng rơm rạ sau thu hoạch lúa làm nguyên liệu trồng nấm bước đầu ghi nhận những kết quả tích cực về năng suất, hiệu quả kinh tế và khả năng ứng dụng vào sản xuất.
Nhằm đánh giá hiệu quả mô hình, Trung tâm Khuyến nông vừa tổ chức hội thảo trao đổi kinh nghiệm sản xuất và hướng dẫn nông dân áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong thu gom, sử dụng rơm rạ theo hướng tuần hoàn. Thông qua mô hình, nông dân được hướng dẫn các khâu kỹ thuật cơ bản như lựa chọn và xử lý rơm, chuẩn bị nguyên liệu, xếp mô nấm, cấy meo giống, chăm sóc, theo dõi độ ẩm, thu hoạch nấm và xử lý giá thể sau trồng nấm để sản xuất phân hữu cơ. Kết quả mô hình bước đầu ghi nhận tổng sản lượng nấm tươi ướt đạt 730 kg, tương đương 7,3% khối lượng nguyên liệu rơm đầu vào. Về hiệu quả kinh tế, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt 25 triệu đồng.
Đây là mô hình có tiềm năng tạo thêm thu nhập từ việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Ngoài nguồn thu từ nấm rơm tươi, mô hình còn tận dụng giá thể sau trồng nấm để sản xuất khoảng 4.000 ký phân hữu cơ compost, góp phần bổ sung nguồn phân hữu cơ phục vụ canh tác. Việc sử dụng giá thể sau trồng nấm để ủ compost còn giúp giảm lượng phụ phẩm cần xử lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và hỗ trợ giảm sự phụ thuộc vào một phần nguồn phân bón đầu vào cho đất.
Tại hội thảo, các đại biểu và nông dân tham quan thực tế mô hình, hiểu được quy trình sản xuất, trao đổi kinh nghiệm và thảo luận những vấn đề cần lưu ý trong quá trình trồng nấm rơm, xử lý giá thể để sản xuất phân hữu cơ.
Bà Trần Thị Cẩm Tú, Phó Trưởng phòng Trồng trọt Trung tâm Khuyến nông cho biết mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” tại xã Vĩnh Gia đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho nông dân. Việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để trồng nấm rơm, sử dụng giá thể sau trồng nấm để sản xuất phân hữu cơ compost là hướng làm phù hợp không chỉ tạo thêm nguồn thu cho nông dân mà còn góp phần giảm lãng phí tài nguyên, hạn chế tác động đến môi trường và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn.
Bà Cẩm Tú cũng lưu ý trong sản xuất nấm cần chú trọng các khâu xử lý rơm, cấy meo giống, chăm sóc, thu hoạch nấm và ủ phân hữu cơ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế. Đặc biệt, cần kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ và điều kiện thông thoáng của mô nấm; theo dõi thường xuyên để phát hiện, xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất.
Đối với công đoạn sản xuất phân hữu cơ compost, giá thể sau trồng nấm cần được thu gom, phối trộn nguyên liệu phù hợp và ủ đúng kỹ thuật. Theo dõi quá trình phân hủy, độ ẩm và mức độ hoai mục; chỉ sử dụng phân hữu cơ khi đã được ủ đạt yêu cầu, bảo đảm an toàn cho cây trồng và môi trường. Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, việc tổ chức thu gom rơm, bố trí địa điểm sản xuất, giảm chi phí vận chuyển và tìm đầu ra ổn định cho nấm rơm, phân hữu cơ cũng là những vấn đề quan trọng. Đây là các điều kiện cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế và tạo thuận lợi khi mở rộng mô hình.
Mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” tại xã Vĩnh Gia là giải pháp thiết thực trong việc tận dụng phụ phẩm sau thu hoạch lúa, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải. Qua đó, mô hình góp phần thực hiện định hướng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại tỉnh An Giang và Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bài và anh: Nguyễn Xuân Huy
