Bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân 2025 – 2026, không khí trên nhiều cánh đồng lúa của tỉnh An Giang trở nên tất bật hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, trái với kỳ vọng về một mùa vụ bội thu cả năng suất lẫn giá bán, người nông dân đang phải đối mặt với thực tế không mấy lạc quan khi giá lúa liên tục giảm sâu.
Ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy, giá lúa tươi trong những ngày đầu tháng 4 dao động quanh mức 5.500 – 6.500 đồng/kg, giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, chi phí sản xuất lại có xu hướng tăng, khiến biên lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp đáng kể.
Tại xã Tân Hội, bà Lê Thị Liễu cho biết, diễn biến giá lúa năm nay khiến bà và nhiều hộ sản xuất khác không khỏi lo lắng. “Giá xuống nhanh quá, trong khi chi phí phân bón, thuốc, công cắt đều tăng. Với mức giá này, nếu tính kỹ thì gần như không còn lãi”, bà nói.
Theo số liệu thu thập được, nếu như vụ Đông Xuân 2024 – 2025, giá lúa tươi trung bình đạt khoảng 8.200 đồng/kg thì vụ này giảm xuống chỉ còn khoảng 5.600 đồng/kg, tương đương mức giảm hơn 30%. Ngược lại, chi phí sản xuất mỗi héc-ta tăng từ khoảng 25 triệu đồng lên gần 28,5 triệu đồng.
Diễn biến “giá giảm – chi phí tăng” đang tạo áp lực lớn lên người trồng lúa, đặc biệt là các hộ sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết. Trong bối cảnh thu hoạch rộ, nguồn cung tăng nhanh, nhiều thương lái thu mua cầm chừng, thậm chí ép giá, khiến đầu ra của nông dân càng thêm bấp bênh.
Các chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp nhận định, tình trạng giá lúa giảm hiện nay là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng. Trong đó, yếu tố mùa vụ khiến nguồn cung tăng mạnh trong thời gian ngắn, trong khi thị trường xuất khẩu chưa có nhiều tín hiệu khởi sắc. Một số doanh nghiệp xuất khẩu đang có xu hướng thận trọng, chưa ký hợp đồng mới, dẫn đến nhu cầu thu mua trong nước giảm.
Bên cạnh đó, việc thiếu liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ tiếp tục là điểm yếu cố hữu của ngành lúa gạo. Phần lớn nông dân vẫn sản xuất theo hướng tự phát, chưa tham gia các chuỗi liên kết, nên dễ bị tác động khi thị trường biến động.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, trong cùng một điều kiện thị trường, vẫn có những mô hình sản xuất duy trì được hiệu quả kinh tế. Tại Hợp tác xã Tân Lập – Đập Đá, nhiều hộ nông dân nhờ áp dụng các tiến bộ kỹ thuật đã giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Anh Hồ Hoàng Thu, một thành viên hợp tác xã, cho biết việc áp dụng quy trình “1 phải 5 giảm” giúp gia đình anh tiết kiệm đáng kể chi phí đầu vào. “Lượng giống giảm một nửa, phân bón và thuốc cũng giảm nhiều. Nhờ đó giá thành sản xuất thấp hơn, nên dù giá bán giảm vẫn còn lợi nhuận”, anh chia sẻ.
Cụ thể, thay vì sạ dày như trước, nhiều hộ chuyển sang sạ thưa với lượng giống chỉ 70–100 kg/ha. Đồng thời, việc quản lý dịch hại theo hướng tổng hợp giúp giảm số lần phun thuốc, tiết kiệm chi phí và hạn chế tác động đến môi trường. Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ cũng góp phần giảm chi phí bơm nước và nâng cao chất lượng cây lúa.
Theo đánh giá của ngành chuyên môn, những mô hình này không chỉ giúp nông dân “cầm cự” trong giai đoạn giá thấp mà còn là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành lúa gạo đang chuyển dần sang sản xuất bền vững, giảm phát thải. Dù vậy, để giải quyết bài toán “được mùa mất giá”, cần có những giải pháp mang tính căn cơ hơn. Trong đó, việc thúc đẩy liên kết sản xuất – tiêu thụ được xem là yếu tố then chốt.
Các địa phương cần tiếp tục hỗ trợ nông dân tham gia hợp tác xã, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng và tính đồng nhất của sản phẩm. Đây là cơ sở để doanh nghiệp yên tâm ký kết hợp đồng bao tiêu, giảm rủi ro về giá cho nông dân.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc tìm kiếm thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao năng lực chế biến, dự trữ để điều tiết nguồn cung. Việc xây dựng thương hiệu lúa gạo chất lượng cao cũng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Còn ở góc độ người sản xuất, việc thay đổi tư duy từ “làm nhiều để bán” sang “làm hiệu quả để có lãi” là yêu cầu cấp thiết. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giá thị trường, nông dân cần chú trọng giảm chi phí, nâng cao chất lượng và tham gia các mô hình liên kết.
Vụ Đông Xuân 2025–2026 đang cho thấy rõ những thách thức mà người trồng lúa phải đối mặt trong bối cảnh thị trường biến động. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để tái cơ cấu sản xuất theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Khi những “nút thắt” về liên kết và chi phí được tháo gỡ, câu chuyện “được mùa mất giá” sẽ từng bước được giải quyết, giúp người nông dân yên tâm gắn bó với cây lúa trong dài hạn.
Bài và ảnh: Hồng Hà
