Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị và phát triển bền vững, việc chuyển đổi cây trồng trên diện tích đất lúa kém hiệu quả đang trở thành xu hướng tất yếu tại nhiều địa phương. Tại xã Vĩnh Gia, tỉnh An Giang, mô hình trồng màu xen canh trên nền đất lúa đã và đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, mở ra hướng đi mới cho nông dân vùng biên giới.
Vụ Đông Xuân 2025–2026, toàn xã Vĩnh Gia đã xuống giống 341 ha cây màu các loại. Trong đó, dưa hấu chiếm 55 ha, tập trung tại các ấp Giồng Cát, Phú Lâm, Cây Gòn, Vĩnh Thành, Vĩnh Cầu. Ngoài ra, nhiều loại cây trồng khác cũng được phát triển như: kiệu 25 ha, bắp trắng 12 ha, khoai mì 235 ha, khoai ngọt 4 ha và khoảng 10 ha rau màu.
Việc đa dạng hóa cơ cấu cây trồng không chỉ giúp nông dân giảm thiểu rủi ro trước biến động thị trường và thời tiết, mà còn tận dụng hiệu quả quỹ đất sau canh tác lúa theo mô hình “2 vụ lúa – 1 vụ màu” hoặc “1 lúa – 1 màu”. Đặc biệt, mô hình trồng khoai mì xen canh lúa mùa nổi đã cho thấy khả năng thích ứng tốt với điều kiện tự nhiên của địa phương.
Theo thống kê, trong tổng số 76 ha cây màu đã thu hoạch vụ Đông Xuân, riêng dưa hấu chiếm 55 ha với năng suất bình quân đạt 25 tấn/ha. Giá bán dao động từ 5.000 – 6.500 đồng/kg, cao điểm sau Tết Nguyên đán giá tăng đáng kể, giúp nông dân gia tăng lợi nhuận.
Với chi phí đầu tư khoảng 100 triệu đồng/ha, mô hình trồng dưa hấu vẫn đảm bảo lợi nhuận khá, vượt trội so với trồng lúa truyền thống. Đáng chú ý, thời gian canh tác ngắn giúp người dân dễ dàng xoay vòng vốn và chủ động kế hoạch sản xuất.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình “2 vụ lúa – 1 vụ dưa” còn góp phần cải tạo đất, hạn chế cỏ dại, cắt mầm sâu bệnh, hạn chế lúa cỏ tạo tiền đề thuận lợi cho các vụ lúa tiếp theo.
Hiện nay, dưa hấu Vĩnh Gia được tiêu thụ rộng rãi tại các chợ địa phương, chợ Tri Tôn và dọc các tuyến giao thông chính trong huyện. Ngoài ra, sản phẩm còn được vận chuyển đến các chợ đầu mối tại Long Xuyên và Châu Đốc.
Thương lái thường thu mua trực tiếp tại ruộng vào thời điểm thu hoạch, giúp nông dân giảm chi phí vận chuyển và tiêu thụ nhanh sản phẩm. Trong những thời điểm thị trường gặp khó khăn, chính quyền địa phương cũng chủ động hỗ trợ kết nối tiêu thụ, góp phần hạn chế tình trạng ùn ứ nông sản.
Dưa hấu được tiêu thụ mạnh vào khoảng tháng 2 đến tháng 5 dương lịch và dịp cuối năm, phù hợp với nhu cầu thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng diện tích trong thời gian tới.
Bên cạnh dưa hấu, giống khoai mì kè (mì vàng) đang được nông dân tại các ấp Vĩnh An và Cây Gòn phát triển mạnh. Đây là giống mì có ruột vàng đậm, dẻo, thơm, thời gian thu hoạch ngắn từ 4,5–6 tháng.
Giá bán dao động từ 3.000 – 5.500 đồng/kg, với chi phí đầu tư khoảng 50 – 70 triệu đồng/ha, năng suất đạt 30 – 40 tấn/ha. Ngoài giá trị từ củ, phần lá và thân còn được tận dụng làm thức ăn cho gia súc, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế tổng thể.
Loại cây này đặc biệt phù hợp trồng xen canh hoặc tận dụng diện tích đất vườn, chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa.
Từ hiệu quả thực tế, ngành nông nghiệp địa phương khuyến cáo nông dân chú trọng áp dụng các giải pháp kỹ thuật như: lên liếp cao, đảm bảo thoát nước tốt; lựa chọn giống phù hợp; bón phân cân đối, tăng cường sử dụng phân hữu cơ; chủ động phòng trừ sâu bệnh và đẩy mạnh liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Có thể khẳng định, mô hình chuyển đổi cây trồng trên đất lúa tại xã Vĩnh Gia đang phát huy hiệu quả tích cực, không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, từng bước nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp của địa phương.
Bài và ảnh: Ngô Huyền Trang
Khuyến Nông Viên Vĩnh Gia
