Trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nhiều nông dân ở tỉnh An Giang đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang phát triển cây ăn trái có giá trị kinh tế cao. Không chỉ góp phần nâng cao thu nhập, việc chuyển đổi còn mở ra hướng sản xuất phù hợp với yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp bền vững. Mô hình trồng thanh nhãn của ông Nguyễn Thành Út, ấp Mỹ Giang, xã Tây Phú là một trong những điển hình đang được ngành nông nghiệp đánh giá cao và nhiều địa phương tìm đến tham quan, học tập kinh nghiệm.
Đứng giữa khu vườn thanh nhãn rộng 2ha xanh mướt, ít ai nghĩ nơi đây trước kia là những thửa ruộng lúa. Sau nhiều năm gắn bó với cây lúa, ông Nguyễn Thành Út nhận thấy hiệu quả kinh tế không còn như mong muốn khi chi phí sản xuất ngày càng tăng, giá vật tư liên tục biến động trong khi đầu ra nhiều thời điểm bấp bênh. Từ thực tế đó, ông quyết định dành một phần diện tích đất lúa của gia đình để chuyển sang trồng cây ăn trái với kỳ vọng tạo ra giá trị cao hơn trên cùng đơn vị diện tích.
Sau thời gian tìm hiểu nhiều loại cây trồng, ông quyết định lựa chọn giống thanh nhãn. Theo ông, đây là giống có chất lượng trái ngon, được thị trường ưa chuộng và phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng của địa phương. Toàn bộ cây giống được ông đặt mua từ thành phố Cần Thơ. Khi đưa về trồng, mỗi cây được bố trí cách nhau khoảng 6m để bảo đảm không gian sinh trưởng, giúp cây phát triển tán đều, thuận lợi cho việc chăm sóc và thu hoạch sau này.
“Lúc mới quyết định chuyển đổi, tôi cũng khá lo vì đây là giống cây còn khá mới ở địa phương. Nhưng nghĩ nếu làm chỉ mỗi cây lúa thôi thì thu nhập khó cải thiện nên mạnh dạn làm thử. Đến nay nhìn lại thì thấy quyết định đó là đúng”, ông Út chia sẻ.
Thanh nhãn không phải là loại cây cho thu hoạch sớm. Sau khi xuống giống, phải mất khoảng hai năm cây mới bắt đầu cho trái bói. Trong suốt thời gian đó, người trồng gần như chỉ đầu tư công chăm sóc, cải tạo đất và chờ cây phát triển ổn định.
Sự kiên trì của ông Út đã được đền đáp xứng đáng. Ngay vụ thu hoạch đầu tiên, vườn thanh nhãn đạt sản lượng khoảng 3 tấn. Những năm tiếp theo, khi cây bước vào giai đoạn kinh doanh, năng suất tăng lên khoảng 7 tấn mỗi vụ. Đến năm thứ sáu kể từ khi trồng, sản lượng đã tăng lên khoảng 12 tấn.
Hiện nay, toàn bộ sản phẩm được thương lái đến thu mua ngay tại vườn với giá khoảng 50.000 đồng/kg. Với sản lượng 12 tấn, doanh thu của vụ thu hoạch năm nay đạt khoảng 600 triệu đồng, cao hơn nhiều lần so với sản xuất lúa trên cùng diện tích. Theo ông Út, sau khi trừ các khoản chi phí đầu tư, chăm sóc và thuê nhân công, mô hình vẫn mang lại lợi nhuận khá cao, tạo nguồn thu ổn định cho gia đình.
Không chỉ chú trọng hiệu quả kinh tế, ông Nguyễn Thành Út còn định hướng phát triển vườn cây theo hướng hữu cơ. Thay vì sử dụng nhiều phân bón vô cơ, ông chủ yếu dùng phân bò và phân dê để cung cấp dinh dưỡng cho cây. Theo ông, việc sử dụng nguồn phân hữu cơ giúp cải tạo đất, tăng lượng mùn, giữ ẩm tốt hơn và tạo điều kiện cho hệ vi sinh vật trong đất phát triển. Quan trọng hơn, cây sinh trưởng tự nhiên, trái có chất lượng tốt, vị ngọt thanh đặc trưng và được người tiêu dùng đánh giá cao.
“Tôi muốn để cây phát triển tự nhiên nhất có thể. Đất khỏe thì cây khỏe, trái cũng ngon hơn. Mình làm nông bây giờ không chỉ nghĩ đến năng suất mà còn phải nghĩ đến chất lượng và sức khỏe của người tiêu dùng”, ông Út nói.
Trong quá trình chăm sóc, ông vẫn thường xuyên theo dõi diễn biến sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời. Một số đối tượng gây hại thường gặp trên vườn thanh nhãn gồm sâu đục thân, ruồi chích trái và rệp sáp. Ngoài ra, cây cũng có thể xuất hiện hiện tượng thiếu dinh dưỡng nếu không được bổ sung hữu cơ đúng thời điểm.
Theo kinh nghiệm của ông, người trồng cần thường xuyên quan sát sự phát triển của cây, cắt tỉa cành tạo tán hợp lý để vườn thông thoáng, hạn chế sâu bệnh phát sinh. Đồng thời, việc cân đối dinh dưỡng và duy trì hệ sinh thái trong vườn đóng vai trò rất quan trọng trong canh tác theo hướng hữu cơ.
Nhờ áp dụng quy trình chăm sóc phù hợp, vườn thanh nhãn luôn duy trì khả năng sinh trưởng tốt, chất lượng trái đồng đều và được thương lái đánh giá cao.
Hiệu quả của mô hình không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế cho gia đình mà còn tạo sức lan tỏa trong sản xuất nông nghiệp địa phương. Thời gian qua, vườn thanh nhãn của ông Nguyễn Thành Út đã nhiều lần đón các đoàn công tác của ngành nông nghiệp An Giang cùng đại diện các tỉnh, thành đến tham quan, trao đổi kinh nghiệm.
Thông qua những chuyến tham quan thực tế, nhiều nông dân có điều kiện tiếp cận mô hình chuyển đổi từ đất lúa sang cây ăn trái, học hỏi kỹ thuật trồng, chăm sóc cũng như cách tổ chức sản xuất theo hướng an toàn, hiệu quả. Theo đánh giá của cán bộ chuyên môn sau khi tham quan, đây là mô hình phù hợp với chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp, góp phần đa dạng hóa cây trồng, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất canh tác và thích ứng với điều kiện sản xuất đang có nhiều thay đổi.
Dù đã đạt được những kết quả tích cực, ông Nguyễn Thành Út vẫn mong muốn tiếp tục đầu tư, hoàn thiện quy trình sản xuất nhằm nâng cao năng suất và giảm chi phí lao động. Ông Út kỳ vọng sẽ nhận được sự hỗ trợ về máy móc, nhất là thiết bị bay không người lái (drone) phục vụ sản xuất nông nghiệp. Việc ứng dụng drone không chỉ giúp nâng cao hiệu quả lao động mà còn giảm tiếp xúc trực tiếp của người sản xuất với thuốc bảo vệ thực vật khi cần xử lý dịch hại, đồng thời góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp.
Từ một phần diện tích chuyên canh lúa, khu vườn thanh nhãn của ông Nguyễn Thành Út hôm nay đã trở thành minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Thành công của mô hình không chỉ mang lại nguồn thu nhập cao cho gia đình mà còn góp thêm một kinh nghiệm quý để các địa phương tham khảo trong quá trình phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và gia tăng giá trị.
Bài và ảnh: Lê Giang
