Tận dụng điều kiện tự nhiên, đưa cá lên ruộng trong mùa nước nổi đang mở ra hướng sản xuất phù hợp với điều kiện sinh thái tại xã Ngọc Chúc, tỉnh An Giang. Mô hình không chỉ kỳ vọng mang lại thêm nguồn thu cho nông dân mà còn góp phần hình thành phương thức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phụ thuộc vào vật tư đầu vào.
Tại xã Ngọc Chúc, việc đưa cá ra ruộng trong mùa nước đang được người dân kỳ vọng mang lại một vụ sản xuất thuận lợi. Thay vì tìm cách kiểm soát hoàn toàn nguồn nước, nông dân từng bước tận dụng đặc điểm tự nhiên của mùa lũ để kết hợp sản xuất lúa với nuôi thủy sản, hướng đến mô hình canh tác thuận thiên, phù hợp với điều kiện địa phương.
Theo thông tin từ mô hình, trên địa bàn xã hiện có 5 tổ nuôi cá, với tổng diện tích khoảng 122ha. Đây là cơ sở để người dân từng bước hình thành vùng sản xuất thủy sản kết hợp trên ruộng, khai thác hiệu quả diện tích đất trong mùa nước. Trong quá trình triển khai, người dân được hỗ trợ 80.000 con cá rô giống để thực hiện mô hình. Cá được ương dưỡng trước khi đưa ra ruộng nhằm tăng khả năng thích nghi và tỷ lệ sống. Theo theo dõi ban đầu, tỷ lệ cá sống trong giai đoạn ương đạt khoảng 90–93%, cho thấy điều kiện chăm sóc và môi trường nuôi tương đối phù hợp.
Khi điều kiện nguồn nước và môi trường trên đồng ruộng phù hợp, cá được đưa ra ruộng để tiếp tục sinh trưởng. Việc tận dụng mặt nước tự nhiên giúp mở rộng không gian sinh trưởng cho cá, đồng thời tạo thêm một đối tượng sản xuất bên cạnh cây lúa.
Điểm đáng chú ý của mô hình là cách tiếp cận theo hướng “sống chung với lũ”, thay vì xem nước lũ hoàn toàn là yếu tố bất lợi đối với sản xuất. Khi được quản lý phù hợp, nguồn nước tự nhiên có thể tạo môi trường thuận lợi cho thủy sản phát triển, đồng thời cung cấp nguồn thức ăn tự nhiên, qua đó giúp người dân giảm một phần chi phí đầu vào.
Theo kế hoạch, sau khoảng một tháng, những con cá đạt kích cỡ sẽ được thu tỉa trước. Cách thu hoạch này giúp người dân có thể thu hồi một phần sản phẩm sớm, đồng thời tạo điều kiện để số cá còn lại tiếp tục sinh trưởng trong ruộng.
Không chỉ hướng đến hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang ý nghĩa về môi trường. Việc kết hợp nuôi cá trên ruộng có thể tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên trong hệ sinh thái đồng ruộng, hạn chế sự phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp. Đồng thời, phương thức sản xuất này phù hợp với định hướng khai thác hợp lý điều kiện tự nhiên, bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước và thích ứng với những thay đổi ngày càng rõ nét của thời tiết, khí hậu.
Với diện tích 122ha được tổ chức thành 5 tổ nuôi, mô hình tại Ngọc Chúc đang tạo tiền đề để người dân trao đổi kinh nghiệm, phối hợp trong quá trình chăm sóc và từng bước hình thành phương thức sản xuất có tính cộng đồng. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để các hộ cùng nhau quản lý nguồn nước, theo dõi môi trường và chủ động hơn trong việc thu hoạch.
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu tác động của biến đổi khí hậu, việc phát triển những mô hình biết tận dụng đặc điểm tự nhiên của từng vùng có ý nghĩa thiết thực. Với vùng thường xuyên có nước theo mùa, thay vì chỉ tập trung vào một vụ sản xuất, việc kết hợp thêm thủy sản có thể giúp đa dạng hóa sinh kế và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Mô hình thả cá ra ruộng tại Ngọc Chúc vì vậy không đơn thuần là một giải pháp nuôi thủy sản, mà còn thể hiện cách tiếp cận sản xuất thuận thiên: tận dụng nguồn nước, thức ăn tự nhiên và điều kiện sinh thái sẵn có để tạo thêm giá trị trên đồng ruộng.
Nếu được tổ chức tốt và tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả qua từng vụ, mô hình có thể trở thành hướng sản xuất phù hợp để người dân Ngọc Chúc chủ động thích ứng với mùa nước, vừa nâng cao thu nhập, vừa góp phần duy trì hệ sinh thái đồng ruộng theo hướng hiệu quả, hài hòa với tự nhiên và bền vững.
Bài và ảnh: Ngô Thị Hạnh
