Triển khai Đề án “1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh”, trong vụ Đông Xuân 2025 – 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đã xây dựng 8 mô hình điểm tại 8 xã với tổng diện tích 398,18 ha, thu hút 100 hộ nông dân tham gia. Kết quả bước đầu cho thấy, mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt mà còn góp phần thay đổi căn bản tư duy và tập quán canh tác lúa theo hướng hiện đại, bền vững.
Một trong những điểm nổi bật của mô hình là việc giảm mạnh lượng giống gieo sạ. Nếu như trước đây, nông dân thường gieo từ 120 – 200 kg/ha thì nay chỉ còn khoảng 80 kg/ha, giảm trung bình 82,5 kg/ha (33 – 60%). Việc sạ thưa giúp ruộng lúa thông thoáng, cây phát triển khỏe, tăng khả năng đẻ nhánh hữu hiệu, từ đó hạn chế sâu bệnh và giảm nguy cơ đổ ngã.
Ông Nguyễn Văn Tám, nông dân tham gia mô hình tại xã Châu Phong chia sẻ: “Ban đầu tôi cũng lo sạ thưa thì lúa không đủ bông, nhưng khi làm theo hướng dẫn thì thấy cây khỏe, ít sâu bệnh hơn hẳn. Chi phí giống, thuốc giảm rõ rệt mà năng suất vẫn đảm bảo, thậm chí cao hơn trước”.
Cùng với giảm giống, lượng phân bón trong mô hình cũng được cắt giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 413 kg/ha, giảm 85 kg/ha so với đối chứng. Nhiều địa phương như Long Điền, Núi Cấm, Châu Phong ghi nhận mức giảm từ 16 – 25%. Đáng chú ý, việc giảm phân không làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây lúa, ngược lại giúp cây phát triển cân đối, tăng số hạt chắc trên mỗi bông.
Không chỉ giảm phân, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng được kiểm soát chặt chẽ. Trung bình số lần phun thuốc giảm còn 6 lần/vụ, giảm 33% so với tập quán. Nhờ áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), trồng hoa công nghệ sinh thái và phun theo ngưỡng, chi phí thuốc giảm từ 1,4 – 2,2 triệu đồng/ha.
Ông Phan Hùng Dũng, nông dân tại huyện Thoại Sơn cho biết: “Trước đây thấy sâu là phun liền, giờ được tập huấn nên chỉ phun khi cần thiết. Ruộng có trồng hoa nên thiên địch nhiều hơn, lúa ít bị sâu bệnh, đỡ tốn tiền mà cũng an tâm hơn”.
Đặc biệt, mô hình áp dụng kỹ thuật tưới ướt – khô xen kẽ (AWD), được xem là giải pháp then chốt trong giảm phát thải khí mê-tan (CH₄). Các hộ tham gia đều lắp đặt ống theo dõi mực nước và thực hiện 2 – 3 lần rút nước giữa vụ. Phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí bơm tưới mà còn hạn chế điều kiện yếm khí trong đất – nguyên nhân chính phát sinh khí CH4.
Mặc dù số bông trên mỗi mét vuông thấp hơn, nhưng nhờ tăng số hạt chắc trên mỗi bông, năng suất lúa trong mô hình vẫn ổn định, thậm chí cao hơn so với ruộng đối chứng tại nhiều điểm. Cụ thể, xã Châu Phong tăng 0,4 tấn/ha, Cô Tô tăng 0,68 tấn/ha, Thoại Sơn tăng 0,2 tấn/ha. Lợi nhuận bình quân tăng hơn 4,3 triệu đồng/ha, giá thành sản xuất giảm khoảng 420 đồng/kg.
Đánh giá chung về mô hình, lãnh đạo ngành nông nghiệp tỉnh An Giang khẳng định, đây là hướng đi tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường. “Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị thông qua giảm phát thải, hướng tới xây dựng thương hiệu lúa gạo xanh, bền vững”, vị này nhấn mạnh.
Có thể thấy, mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang từng bước khẳng định hiệu quả “kép”: vừa giúp nông dân giảm chi phí, tăng thu nhập, vừa góp phần bảo vệ môi trường. Thành công bước đầu này là tiền đề quan trọng để nhân rộng trong thời gian tới, hướng đến một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và có trách nhiệm.
Bài và ảnh: Phan Phi Hùng
