Trong lộ trình triển khai Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao phát thải thấp, một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là giảm phát thải khí nhà kính ngay trong quy trình canh tác nhưng vẫn bảo đảm năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cho nông dân.
Trong canh tác lúa nước, hai loại khí nhà kính phát sinh chủ yếu là CH₄ từ điều kiện ngập nước yếm khí và N₂O từ quá trình chuyển hóa đạm trong đất. Thực tế sản xuất cho thấy, việc bón thừa phân đạm, bón sai thời điểm, bón không đúng cách là nguyên nhân làm gia tăng phát thải N₂O rất lớn. Khi đạm không được cây lúa hấp thu kịp thời, phần dư thừa sẽ thất thoát ra môi trường qua bay hơi, rửa trôi và phát thải khí.
Quản lý dinh dưỡng chính xác (RCM) là hệ thống quản lý dinh dưỡng dựa trên đặc điểm đất đai, giống, mùa vụ và điều kiện canh tác cụ thể. Phương pháp này giúp nông dân chuyển từ tập quán “bón theo kinh nghiệm” sang “bón theo nhu cầu thực tế của cây lúa”, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí sản xuất và góp phần bảo vệ môi trường.
RCM giúp người sản xuất thực hiện đầy đủ nguyên tắc bón đúng loại phân theo nhu cầu dinh dưỡng của cây, đúng liều lượng theo năng suất mục tiêu và độ phì đất, đúng thời điểm cây cần và đúng phương pháp để hạn chế thất thoát.
Khi thực hiện đúng các nguyên tắc này, lượng phân bón có thể giảm đáng kể so với tập quán cũ nhưng cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, năng suất ổn định, chi phí đầu vào giảm, đặc biệt là giảm phát thải khí nhà kính.
RCM có thể kết nối các giải pháp kỹ thuật mới trong Đề án 1 triệu ha, như sạ hàng kết hợp vùi phân (mDSR) để đưa phân vào đất ngay khi sạ giúp hạn chế bốc hơi và rửa trôi; Ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phân bố phân bón đồng đều, đúng vị trí, giảm công lao động, hạn chế dẫm đạp ruộng lúa; Sử dụng phân bón cải tiến chậm tan nhằm nâng cao hiệu suất sử dụng phân bón; Luân canh cây trồng cải thiện độ phì đất, nâng cao hiệu suất sử dụng dinh dưỡng. cắt mầm bệnh, giảm áp lực sâu bệnh và góp phần cân bằng dinh dưỡng tự nhiên cho đất lúa.
Việc nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác, áp dụng sạ hàng vùi phân, sử dụng drone và phân bón cải tiến sẽ tạo bước chuyển biến trong canh tác lúa, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.
Bài và ảnh: Phan Phi Hùng
