Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu kép kín về nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu tác động đến môi trường, phát triển nông nghiệp tuần hoàn, carbon thấp đang trở thành một hướng tiếp cận quan trọng. Thay vì xem phụ phẩm và chất thải nông nghiệp là gánh nặng cần xử lý, việc ứng dụng khoa học – công nghệ để chuyển hóa chúng thành nguồn nguyên liệu đầu vào có giá trị đang mở ra cơ hội hình thành những chuỗi sản xuất khép kín, tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững.
Ngày 10/11, Sàn giao dịch Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (Techport) phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Khoa học Công nghệ tổ chức sự kiện hợp tác công nghệ với chủ đề “Quy trình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, carbon thấp, giảm phát thải khí nhà kính”. Chương trình hướng đến giới thiệu các quy trình công nghệ có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, đồng thời kết nối các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại và cơ sở sản xuất có nhu cầu tiếp nhận, chuyển giao công nghệ.
Từ sản xuất tuyến tính đến tư duy nông nghiệp tuần hoàn
Trong phương thức sản xuất truyền thống, quy trình sản xuất sản phẩm thải bỏ phần dư thừa. Mô hình này có thể làm gia tăng chi phí đầu vào, thất thoát dinh dưỡng, gây áp lực lên môi trường đất, nước, không khí và làm phát sinh lượng chất thải lớn.
Trong khi đó, nông nghiệp tuần hoàn tận dụng tối đa nguồn tài nguyên sẵn có, hạn chế thất thoát và đưa phụ phẩm trở lại chuỗi sản xuất thông qua các giải pháp công nghệ phù hợp. Nông nghiệp tuần hoàn không đơn thuần là xử lý chất thải mà là chuyển hóa chất thải, phụ phẩm thành tài nguyên và tạo ra giá trị kinh tế mới. Chẳng hạn, rơm rạ sau thu hoạch có thể được xử lý làm thức ăn cho gia súc; chất thải hữu cơ có thể được sử dụng làm nguyên liệu nuôi ấu trùng ruồi lính đen; phân chăn nuôi sau xử lý có thể trở thành nguồn phân bón hữu cơ phục vụ trồng trọt.

Đặc biệt, nông nghiệp carbon thấp không chỉ đặt mục tiêu giảm lượng khí nhà kính phát sinh mà còn phải đánh giá mức phát thải trên từng đơn vị sản phẩm, đồng thời bảo đảm không chuyển ô nhiễm từ công đoạn này sang công đoạn khác.
Hai quy trình công nghệ nổi bật: Biến phụ phẩm thành nguồn lực sản xuất
2. Ứng dụng ấu trùng ruồi lính đen trong xử lý phụ phẩm hữu cơ
Quy trình được thực hiện qua các công đoạn: tiếp nhận và phân loại phụ phẩm hữu cơ; tiền xử lý, phối trộn nguyên liệu; tổ chức nuôi và theo dõi quá trình sinh trưởng của ấu trùng; thu hoạch sinh khối và xử lý phần nguyên liệu còn lại theo yêu cầu an toàn.
Thông qua quá trình chuyển hóa sinh học, các nguồn phụ phẩm hữu cơ phù hợp được sử dụng làm nguyên liệu nuôi ấu trùng. Sinh khối ấu trùng có tiềm năng được khai thác làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản; phần còn lại sau xử lý có thể được nghiên cứu, sử dụng để sản xuất phân bón hữu cơ khi đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn.
Theo kết quả được trình bày trong tài liệu nghiên cứu, mô hình nuôi ấu trùng ruồi lính đen đã ghi nhận mức giảm phát thải tương đương CO₂ là 89,9% so với phương pháp ủ compost trong điều kiện nghiên cứu. Đây là kết quả đáng quan tâm khi xem xét khả năng ứng dụng công nghệ sinh học vào xử lý phụ phẩm hữu cơ và phát triển kinh tế tuần hoàn.
2. Xử lý rơm rạ và phối trộn phụ phẩm nông nghiệp thành thức ăn TMR cho bò
Xử lý rơm bằng phương pháp vi sinh hoặc kiềm, sau đó phối trộn với các phụ phẩm nông nghiệp khác để tạo thành khẩu phần thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (Total Mixed Ration – TMR) phục vụ chăn nuôi bò thịt.

Trong nghiên cứu, rơm xử lý vi sinh RU30 được tích hợp cùng bã nành và bụi malt để xây dựng khẩu phần thức ăn. Tỷ lệ rơm xử lý có thể chiếm đến 38% khẩu phần. Đáng chú ý, kết quả mô hình cho thấy bò đạt mức tăng trọng bình quân 0,70 kg/con/ngày, so với 0,56 kg/con/ngày ở mô hình truyền thống. Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) đạt 9,85 so với 11,07; lợi nhuận tăng 14,31% và mức phát thải khí nhà kính giảm 54,2% so với mô hình đối chứng trong điều kiện nghiên cứu.
Không dừng lại ở việc tận dụng rơm làm thức ăn, quy trình còn kết nối với hoạt động xử lý phân bò để sản xuất phân hữu cơ phục vụ cây trồng. Qua đó, hình thành chu trình liên kết: rơm rạ và phụ phẩm cây trồng được chuyển hóa thành thức ăn chăn nuôi; vật nuôi tạo ra sản phẩm và chất thải; chất thải sau xử lý trở thành nguồn dinh dưỡng phục vụ sản xuất trồng trọt.
Sự kiện hợp tác công nghệ do Techport phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Khoa học Công nghệ tổ chức chính là hoạt động kết nối cung – cầu công nghệ theo hướng nông nghiệp tuần hoàn, carbon thấp. Thông qua sự kiện Sàn Giao dịch Công nghệ TP. Hồ Chí Minh Techport hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã, trang trại và cơ sở sản xuất có nhu cầu được định hướng khảo sát điều kiện thực tế, tư vấn lựa chọn mô hình, tiếp cận tài liệu kỹ thuật, thiết bị, đào tạo thực hành và hỗ trợ triển khai mô hình thí điểm.
Bài và ảnh: Trương Thanh Phong


































































