Với việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật như giảm lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tưới ngập khô xen kẽ (AWD) và liên kết tiêu thụ sản phẩm, mô hình 50 ha sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại xã Thoại Sơn đã giúp giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sản xuất lúa theo hướng xanh, bền vững.
Mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long vụ Hè Thu năm 2026, được thực hiện trên diện tích 50 ha với 11 hộ dân tham gia tại Tổ hợp tác lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, sử dụng giống lúa OM5451 lượng giống 65kg/ha và áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến theo quy trình của Đề án.
Một trong những điểm nổi bật của mô hình là sự quan tâm hỗ trợ thiết thực của nhà nước đối với nông dân tham gia. Ngay từ đầu vụ, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với UBND xã Thoại Sơn hoàn thành công tác cấp phát vật tư hỗ trợ theo đúng kế hoạch, giúp nông dân giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu và mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất mới. Theo chính sách hỗ trợ của mô hình, nông dân được hỗ trợ 50% chi phí giống lúa, 50% chi phí phân bón và 30% chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Việc giao nhận được thực hiện đúng đối tượng, đúng định mức, đúng chủng loại, đảm bảo công khai, minh bạch và kịp thời phục vụ sản xuất.
Bên cạnh hỗ trợ vật tư nông nghiệp, cán bộ phụ trách mô hình của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã thường xuyên bám sát địa bàn, phối hợp chặt chẽ với viên chức tăng cường xã Thoại Sơn thuộc Trung tâm Khuyến nông và viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã để hướng dẫn, tập huấn, theo dõi và hỗ trợ nông dân trong suốt quá trình thực hiện mô hình. Ngay sau khi xuống giống, cán bộ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp Trung tâm Khuyến nông, cán bộ nông nghiệp xã và các đơn vị liên quan thường xuyên theo dõi diễn biến sinh trưởng của cây lúa, ghi nhận các chỉ tiêu kỹ thuật như chiều cao cây, số chồi, tình hình sâu bệnh, thiên địch, năng suất và hiệu quả kinh tế.
Nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho nông dân, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp địa phương đã tổ chức 3 đợt tập huấn trong vụ với khoảng 90 lượt nông dân tham gia. Nội dung tập huấn tập trung vào: Giới thiệu Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Hướng dẫn xây dựng mã số vùng trồng. Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Kỹ thuật gieo sạ thưa, cấy máy và sạ hàng. Bón phân cân đối, tăng cường sử dụng phân hữu cơ. Quản lý nước theo phương pháp tưới ngập khô xen kẽ (AWD). Công nghệ sinh thái trồng hoa trên bờ ruộng. Quản lý rơm rạ theo hướng giảm phát thải. Liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp. Thông qua các lớp tập huấn, nông dân từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, mạnh dạn áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới, góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Mô hình được triển khai trên địa bàn có hệ thống thủy lợi tương đối hoàn chỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD). Tại các điểm mô hình đã lắp đặt 6 ống theo dõi mực nước để hướng dẫn nông dân quản lý nước theo đúng quy trình kỹ thuật. Việc áp dụng AWD giúp nông dân chủ động điều tiết nước tưới, giảm lượng nước sử dụng, hạn chế phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một trong những điểm nhấn của mô hình là áp dụng công nghệ sinh thái thông qua việc trồng hoa trên bờ ruộng nhằm thu hút thiên địch, góp phần kiểm soát sâu hại tự nhiên. Theo kết quả theo dõi, mật số thiên địch như nhện, bọ rùa, kiến ba khoang, bọ xít mù xanh… tại ruộng mô hình luôn cao hơn ruộng đối chứng. Nhờ đó, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể, góp phần bảo vệ môi trường và cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng.
Anh Nguyễn Anh Tuấn, Tổ hợp tác lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, chia sẻ: “Vụ Hè Thu năm nay, bà con tham gia mô hình chỉ sử dụng 65 kg/ha giống OM 5451 và nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật nên lúa khỏe, ít sâu bệnh, giảm lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Hiện lúa phát triển rất tốt, bông to, hạt sáng, ít sâu bệnh, giảm được lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Nhiều năm rồi mới có vụ lúa đẹp như năm nay. Tôi thấy quy trình kỹ thuật rất hiệu quả và sẽ tiếp tục thực hiện trong vụ Thu Đông tới.”
Kết quả hạch toán kinh tế cho thấy mô hình mang lại hiệu quả cao hơn rõ rệt so với phương thức sản xuất thông thường. Tổng chi phí sản xuất của mô hình đạt trên 23 triệu đồng/ha, thấp hơn gần 4 triệu đồng/ha so với ruộng đối chứng. Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật nên giá thành sản xuất thấp. Ruộng mô hình lúa cấy, giá lúa tươi bán cho Tổ hợp tác lúa giống là 7.800 đồng/kg cao hơn 1.000 đồng so giá lúa thương phẩm (hiện nay là 6.800 đồng), tổng doanh thu đạt trên 60 triệu đồng/ha. Lợi nhuận đạt trên 37 triệu đồng/ha, cao hơn gần 14 triệu đồng/ha so với ruộng đối chứng.
Kết quả này cho thấy mô hình không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản xuất mà còn nâng cao thu nhập cho nông dân, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.
Tại hội thảo sơ kết, nhiều nông dân tham quan đánh giá cao hiệu quả của mô hình. Những cánh đồng lúa chín vàng đồng đều, hạt chắc, ít sâu bệnh cùng cảnh quan bờ hoa sinh thái đã tạo niềm tin cho người dân về hướng đi đúng đắn của sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Từ những kết quả đạt được, các hộ dân tham gia mô hình đều bày tỏ mong muốn tiếp tục áp dụng quy trình kỹ thuật trong các vụ tiếp theo. Ngoài ra, UBND xã Thoại Sơn cũng đã ban hành quyết định phê duyệt dự án sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vụ Hè Thu và vụ Thu Đông năm 2026 trên địa bàn xã Thoại Sơn với diện tích khoảng 680ha. Thành công bước đầu của mô hình tại xã Thoại Sơn tiếp tục khẳng định hiệu quả của việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật theo Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đồng thời cho thấy vai trò quan trọng của sự phối hợp giữa ngành chuyên môn, chính quyền địa phương, hợp tác xã và nông dân trong việc xây dựng nền sản xuất lúa hiện đại, hiệu quả gắn với tăng trưởng xanh và thân thiện với môi trường.
Bài và ảnh: Đinh Thị Bích Thúy
