Hướng đến mục tiêu thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long, việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để sản xuất nấm rơm đang được Trung tâm khuyến nông An Giang quan tâm triển khai. Đây không chỉ là hướng đi giúp nâng cao giá trị phụ phẩm lúa gạo mà còn góp phần hạn chế tình trạng đốt rơm ngoài đồng, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tuần hoàn.
Trang bị kỹ thuật, thay đổi cách nhìn về rơm rạ
Ngày 29/9, Trung tâm Khuyến nông phối hợp với xã Bình An tổ chức lớp tập huấn “Chuyển giao quy trình kỹ thuật trồng nấm rơm và ủ phân compost cho nông dân”. Lớp tập huấn có 30 nông dân tham dự, nhằm giúp nắm vững quy trình sản xuất nấm rơm, tận dụng hiệu quả nguồn rơm sau thu hoạch, từng bước hình thành mô hình sản xuất phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn.
Tại lớp tập huấn, bà Trần Thị Cẩm Tú, Phó Trưởng phòng Trồng trọt, Trung tâm Khuyến nông trực tiếp hướng dẫn nông dân những kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh học của nấm rơm, nhu cầu dinh dưỡng và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển của nấm.
Theo bà Tú để nấm sinh trưởng tốt, người trồng cần đặc biệt quan tâm đến các điều kiện như nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng và độ thông thoáng của mô nấm. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển của tơ nấm cũng như năng suất, màu nấm và chất lượng nấm thu hoạch.
Điểm đáng chú ý của lớp tập huấn là phương pháp “học đi đôi với hành”. Quy trình trồng nấm rơm được hướng dẫn theo 3 lớp, trong mỗi lớp học viên đều được thực hành trực tiếp tại ruộng mô hình. Cách làm này giúp nông dân dễ quan sát, trao đổi và nắm bắt từng công đoạn, từ xử lý nguyên liệu, tạo mô, chăm sóc đến thu hái nấm.
Không chỉ sử dụng rơm, báo cáo viên cũng giới thiệu cho nông dân một số nguồn nguyên liệu khác có thể tận dụng để trồng nấm như lục bình, lá chuối… Qua đó mở rộng khả năng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sẵn có tại địa phương, giảm lượng chất thải phải xử lý sau sản xuất.
Biến rơm rạ thành nguồn nguyên liệu có giá trị
Việc tận dụng rơm để trồng nấm góp phần hạn chế tình trạng người dân đốt rơm ngay trên đồng ruộng. Đây là một trong những giải pháp thiết thực nhằm quản lý rơm rạ sau thu hoạch, hướng tới mục tiêu sản xuất lúa theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp, phù hợp với định hướng của Đề án 1 triệu ha.
Thay vì đốt bỏ, rơm được thu gom, đưa vào sản xuất nấm, tạo thêm sản phẩm và thu nhập cho nông dân. Sau quá trình trồng nấm, phần nguyên liệu còn lại tiếp tục có thể được tận dụng làm phân hữu cơ, cải tạo đất hoặc phục vụ các mục đích sản xuất khác. Cách làm này góp phần hình thành chu trình sử dụng phụ phẩm theo hướng tuần hoàn.
Từ kinh nghiệm thực tế đến thay đổi kỹ thuật
Là hộ tham gia mô hình, anh Lê Thanh Bích Vũ, ấp Vĩnh Thành B, xã Bình An, cho biết anh bắt đầu trồng nấm rơm từ năm 2019. Tuy nhiên, qua những vụ sản xuất trước, năng suất nấm đạt được chưa cao, một phần do kinh nghiệm, meo nấm và kỹ thuật chăm sóc còn hạn chế.
Đến thu hoạch rơm vụ Hè Thu năm 2026, anh được Trung tâm Khuyến nông mở lớp hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ 50% vật tư phục vụ mô hình. Các loại vật tư được hỗ trợ gồm meo giống nấm rơm, nguyên liệu rơm, dinh dưỡng cho rơm, lưới lan và chế phẩm vi sinh, với tổng giá trị hỗ trợ khoảng 13 triệu đồng/mô hình.
Việc được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn trực tiếp từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến chăm sóc mô nấm giúp anh Vũ có thêm kiến thức và kinh nghiệm trong quá trình sản xuất.
Anh cho rằng, trồng nấm rơm không chỉ đòi hỏi nguồn nguyên liệu tốt mà còn cần tuân thủ đúng kỹ thuật, nhất là kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và độ thông thoáng. Qua lớp tập huấn và thực hành cùng buổi, anh có thêm cơ hội trao đổi với viên chức khuyến nông và những nông dân cùng tham gia để từng bước khắc phục những hạn chế trong các vụ trồng trước.
Nông dân cùng trao đổi, cùng tháo gỡ khó khăn
Không khí lớp tập huấn diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi được nông dân đặt ra cho báo cáo viên. Các vấn đề được quan tâm tập trung vào cách lựa chọn và xử lý rơm, tạo mô nấm, sử dụng meo giống, bổ sung dinh dưỡng, điều chỉnh độ ẩm, chăm sóc mô nấm và xử lý những tình huống thường gặp trong quá trình sản xuất.
Học viên Hứa Văn Luyện đánh giá việc được tập huấn kết hợp với thực hành trực tiếp tại mô hình giúp tôi dễ tiếp thu hơn. Trước đây tôi chủ yếu làm theo kinh nghiệm nay được cán bộ kỹ thuật giải thích cụ thể, giúp tôi hiểu rõ hơn nguyên nhân và cách xử lý trong từng công đoạn. Hiện Lục bình dưới sông nhà tôi nhiều lắm, qua lớp tập huấn này tôi sẽ lấy lục bình trồng nấm kiếm thêm thu nhập.
Thông qua lớp tập huấn, nông dân không chỉ được trang bị kiến thức về kỹ thuật trồng nấm mà còn từng bước thay đổi nhận thức về giá trị của rơm rạ. Rơm sau thu hoạch không nhất thiết phải đốt bỏ mà có thể được thu gom, tái sử dụng để tạo ra sản phẩm và giá trị kinh tế.
Góp phần thực hiện đạt mục tiêu lúa chất lượng cao, phát thải thấp
Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức sản xuất, trong đó quản lý và tận dụng rơm rạ sau thu hoạch là một nội dung quan trọng.
Việc hướng dẫn nông dân tận dụng rơm để trồng nấm là một giải pháp gần với thực tế sản xuất. Nông dân vừa có thể giảm việc đốt rơm ngoài đồng, vừa tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có để tạo thêm sản phẩm và thu nhập.
Quan trọng hơn, từ những lớp tập huấn và mô hình thực tế, kiến thức kỹ thuật được chuyển đến người dân theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, giúp nông dân có thể áp dụng ngay trên đồng ruộng và từng bước hình thành thói quen quản lý rơm rạ theo hướng hiệu quả, thân thiện với môi trường.
Đây chính là hướng đi phù hợp với tư duy nông nghiệp tuần hoàn, góp phần giảm phát thải và gia tăng giá trị kinh tế trên cùng diện tích sản xuất.
Bài và ảnh: Trang Nghiêm
