Từ nguồn rơm rạ tưởng chừng bỏ đi, nông dân xã Mỹ Thuận có thể tạo thêm giá trị kinh tế thông qua trồng nấm rơm và ủ phân hữu cơ. Đây là giải pháp thiết thực giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng và từng bước phát triển nông nghiệp tuần hoàn, thân thiện với môi trường.
Trung tâm Khuyến nông An Giang vừa tổ chức lớp tập huấn chuyển giao quy trình kỹ thuật trồng nấm rơm và ủ phân compost cho 30 nông dân trong và ngoài mô hình tại xã Mỹ Thuận. Hoạt động thuộc Chương trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp phục vụ Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long tại tỉnh An Giang năm 2026.
Lớp tập huấn do ông Nguyễn Lê Vinh, viên chức Phòng Trồng trọt – TTKN An Giang, trực tiếp hướng dẫn. Nội dung được triển khai gắn với mô hình trình diễn “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” tại hộ ông Lưu Văn Thành, xã Mỹ Thuận, trên diện tích 1.500m².
Sau mỗi vụ lúa, một lượng lớn rơm rạ được để lại trên đồng ruộng. Nếu không được quản lý và sử dụng hợp lý, phụ phẩm này có thể bị đốt bỏ, gây khói bụi, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và làm phát sinh khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Trong khi đó, rơm rạ hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất, mang lại giá trị kinh tế cho nông dân.
Một trong những cách tận dụng phổ biến là sử dụng rơm để trồng nấm rơm. Rơm sau thu hoạch, nếu được lựa chọn và xử lý đúng kỹ thuật, có thể trở thành nguồn dinh dưỡng cho nấm phát triển. Sau khi thu hoạch nấm, phần rơm còn lại tiếp tục được tận dụng để ủ phân hữu cơ, phục vụ chăm sóc cây trồng.
Theo hướng này, cùng một nguồn phụ phẩm có thể được khai thác qua nhiều công đoạn thay vì chỉ sử dụng một lần rồi bỏ đi. Nông dân vừa có cơ hội tạo thêm nguồn thu từ nấm rơm, vừa tận dụng phần nguyên liệu còn lại để giảm nhu cầu sử dụng phân bón hữu cơ mua từ bên ngoài.
Tuy nhiên, để mô hình đạt hiệu quả, người dân cần tính toán lượng rơm sẵn có, diện tích sản xuất, công lao động, chi phí nguyên liệu và đầu ra sản phẩm. Trồng nấm không đòi hỏi phải có diện tích đất quá lớn, nhưng cần lựa chọn địa điểm phù hợp, bảo đảm vệ sinh và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật để hạn chế rủi ro trong sản xuất.
Tại lớp tập huấn, nông dân được hướng dẫn các bước trồng nấm rơm, từ lựa chọn nền đất, chọn rơm, xử lý và ủ rơm, xếp mô rơm, cấy meo nấm đến chăm sóc, nhận biết và phòng trừ dịch hại. Meo nấm là phần giống nấm được sử dụng để đưa vào nguyên liệu, giúp nấm phát triển và hình thành quả thể thu hoạch.
Bên cạnh đó, học viên còn được hướng dẫn kỹ thuật thu hoạch, bảo quản nấm sau thu hoạch, phương pháp ủ phân compost từ rơm rạ và cách ghi chép nhật ký sản xuất. Phân compost là loại phân hữu cơ được tạo ra thông qua quá trình phân hủy các nguyên liệu hữu cơ trong điều kiện phù hợp. Khi được ủ đúng kỹ thuật và hoai mục, phân có thể bổ sung chất hữu cơ cho đất, góp phần cải thiện độ tơi xốp và hỗ trợ cây trồng sinh trưởng.
Đặc biệt, việc kết hợp lý thuyết với thực hành trực tiếp tại mô hình giúp nông dân dễ hình dung từng công đoạn, hiểu rõ những yêu cầu kỹ thuật và có cơ sở áp dụng vào điều kiện sản xuất của gia đình. Các nội dung về liên kết tiêu thụ và định hướng phát triển ngành nấm cũng giúp người dân có thêm thông tin trước khi quyết định đầu tư.
Trong quá trình tập huấn, nhiều học viên tích cực trao đổi những vấn đề sát với thực tế như tận dụng diện tích vườn cây để trồng nấm, lựa chọn nguồn rơm bảo đảm an toàn và những lưu ý trong quá trình sản xuất. Đây là những yếu tố quan trọng, bởi chất lượng nguyên liệu, điều kiện trồng và cách chăm sóc đều ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nấm.
Ông Cao Thanh Tùng, một trong những học viên tham gia lớp tập huấn, bày tỏ mong muốn tìm hiểu sâu hơn về mô hình trồng nấm tại hộ gia đình. Ông mong được học hỏi kinh nghiệm từ những hộ đã sản xuất nấm, đồng thời tiếp cận thêm kiến thức chuyên môn và quy trình kỹ thuật để lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Qua đó, ông kỳ vọng có thể tận dụng nguồn rơm sẵn có, đa dạng hóa hoạt động sản xuất và tăng thêm thu nhập cho gia đình.
Không chỉ mang lại cơ hội phát triển nghề trồng nấm, việc tận dụng rơm rạ còn góp phần thay đổi cách nhìn của nông dân về phụ phẩm nông nghiệp. Thay vì xem rơm rạ là chất thải cần loại bỏ sau thu hoạch, người dân có thể coi đây là nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất nếu được thu gom, bảo quản và sử dụng đúng cách.
Để phát huy hiệu quả, nông dân cần hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng, chủ động phối hợp thu gom và lựa chọn phương án sử dụng phù hợp. Rơm có thể được dùng trồng nấm, làm nguyên liệu ủ phân hữu cơ hoặc áp dụng các hình thức quản lý khác phù hợp với điều kiện đồng ruộng. Đối với phần rơm rạ được xử lý trực tiếp trên ruộng, cần thực hiện đúng kỹ thuật và bố trí thời gian hợp lý để tránh ảnh hưởng đến quá trình làm đất, gieo sạ và sinh trưởng của cây lúa.
Thông qua lớp tập huấn, TTKN An Giang tiếp tục chuyển giao kiến thức và kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Việc kết hợp trồng nấm rơm với sản xuất phân hữu cơ không chỉ giúp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có mà còn mở ra hướng giảm chi phí đầu vào, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản xuất.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả mô hình và hỗ trợ nông dân hoàn thiện kỹ thuật, tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm sẽ là cơ sở quan trọng để xem xét nhân rộng. Khi rơm rạ được sử dụng hiệu quả, người nông dân có thêm cơ hội tăng thu nhập, đồng thời góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và phát triển bền vững tại An Giang.
Bài và ảnh: Lê Thị Phương Trăm
