Tại vùng lúa mùa nổi xã Vĩnh Gia, tỉnh An Giang, những ngày đầu tháng 5/2026, không khí chuẩn bị cho mùa nước nổi đã bắt đầu nhộn nhịp. Không chỉ là câu chuyện sản xuất nông nghiệp truyền thống, nơi đây đang mở ra kỳ vọng về một mô hình sinh kế mới thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo tồn hệ sinh thái mùa lũ và nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo Kế hoạch số 84/KH-SNNMT ngày 29/4/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang. Đoàn công tác gồm:
* Bà Lưu Thị Lan – Đại diện Tổ chức WWF – Việt Nam
* Ông Nguyễn Thanh Huy – Đại diện lãnh đạo Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư;
* Bà Ngô Thị Hạnh – Đại diện Trung tâm Khuyến nông;
Qua khảo sát xã Vĩnh Gia được đánh giá là một trong những địa phương có nhiều tiềm năng triển khai mô hình “tạm trữ cá trong lúa mùa nổi” để đề xuất tham gia Dự án Mekong NbS giai đoạn II (2026 – 2029).
*Phát huy lợi thế vùng lúa mùa nổi
Vĩnh Gia là địa phương còn duy trì diện tích lúa mùa nổi khá lớn của vùng Bảy Núi An Giang. Hàng năm, khi nước lũ từ thượng nguồn đổ về, đồng ruộng ngập sâu từ 3 – 4 tháng, tạo nên môi trường sinh thái tự nhiên thuận lợi cho các loài thủy sản phát triển.
Theo khảo sát thực tế, khu vực dự kiến triển khai mô hình thuộc địa bàn ấp Cây Gòn và ấp Vĩnh An, với diện tích khoảng 100 ha. Đây là vùng có điều kiện ngập lũ ổn định, mực nước đạt từ 1 mét trở lên trong thời gian từ tháng 8 đến tháng 11 hàng năm, đáp ứng các tiêu chí của dự án.
Điểm đặc biệt của mô hình là tận dụng hệ sinh thái tự nhiên của đồng lúa mùa nổi để tạm trữ và phát triển nguồn lợi thủy sản mùa lũ, kết hợp bảo tồn tập quán canh tác truyền thống lâu đời của cư dân vùng đầu nguồn.
Đại diện ngành chuyên môn cho biết, việc duy trì lúa mùa nổi không chỉ giúp giữ phù sa, cải tạo đất và giảm chi phí sản xuất mà còn tạo môi trường sinh sản tự nhiên cho nhiều loài cá đồng bản địa.
*Người dân đồng thuận tham gia mô hình
Ngày 09/4/2026, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Vĩnh Gia phối hợp Phòng Kinh tế xã tổ chức họp dân lấy ý kiến triển khai mô hình. Cuộc họp có sự tham gia của đại diện chính quyền địa phương, Hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Lợi cùng đông đảo nông dân trong vùng dự án.
Qua trao đổi, đa số người dân thống nhất cao với chủ trương triển khai mô hình tạm trữ cá trong lúa mùa nổi. Nhiều hộ dân nhận định đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên, giúp tận dụng mùa nước nổi thay vì bỏ đất trống hoặc sản xuất kém hiệu quả.
Theo đề xuất ban đầu, mô hình có khoảng 30 hộ dân tham gia, do Hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Lợi phối hợp quản lý vận hành. Các hộ dân sẽ tham gia đối ứng công lao động, vật tư và công tác chăm sóc, bảo vệ khu tạm trữ cá.
Ngoài ra, người dân cũng mạnh dạn đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến phương án khai thác thủy sản, đầu ra sản phẩm và lựa chọn giống cá phù hợp nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế lâu dài.
Nguồn hỗ trợ của dự án sẽ tập trung cho các hạng mục:
* Hỗ trợ cá giống;
* Hỗ trợ lưới đăng, cọc, dây lưới và vật tư phục vụ xây dựng mô hình;
* Hỗ trợ các điều kiện kỹ thuật phục vụ công tác bảo vệ và chăm sóc thủy sản mùa lũ.
Phần đối ứng của người dân chủ yếu là công lao động, dụng cụ hỗ trợ và chi phí kiểm tra, tuần tra, sửa chữa trong quá trình vận hành.
Theo phương án đề xuất, mô hình sẽ tận dụng hệ thống bờ bao hiện trạng, kết hợp giăng lưới xung quanh các khu vực ruộng thấp, mương dẫn nước và khu vực thuận lợi cho cá trú ngụ khi lũ rút.
*Hướng đến sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu
Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mô hình tạm trữ cá trong lúa mùa nổi còn được xem là giải pháp sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu cho vùng đầu nguồn An Giang.
Thông qua việc khôi phục không gian sinh thái mùa lũ, mô hình góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi nguồn lợi thủy sản tự nhiên và duy trì hệ sinh thái đặc trưng của vùng đồng bằng ngập lũ.
Đồng thời, đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp thuận thiên mà tỉnh An Giang đang hướng tới trong giai đoạn mới.
Bà Lưu Thị Lan – Đại diện Tổ chức WWF – Việt Nam nhận định: nếu được triển khai hiệu quả, mô hình sẽ trở thành điểm nhấn quan trọng trong chiến lược bảo tồn lúa mùa nổi gắn với phát triển sinh kế cộng đồng, từng bước nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân vùng đầu nguồn.
Mùa nước nổi năm 2026 đang đến gần. Trên những cánh đồng lúa mùa nổi của Vĩnh Gia, kỳ vọng về một mô hình sản xuất hài hòa giữa sinh kế và bảo tồn thiên nhiên đang dần hình thành — như cách người dân nơi đây bao đời nay vẫn sống thuận theo con nước của miền Tây đầu nguồn.
Tin và ảnh: Ngô Huyền Trang
Viên chức tăng cường Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Vĩnh Gia
