Nghề nuôi tôm thường xuyên chịu tác động của thời tiết và thiên tai do biến đổi khí hậu (BĐKH) gây ra các biểu hiện thời tiết cực đoan điển hình như bão lũ, triều cường, nước biển dâng, nhiệt độ tăng, sóng lớn, gió khô nóng. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến hoạt động nuôi tôm, gây nhiều thiệt hại cho người nuôi. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn. Mức tăng nhiệt độ này bắt đầu vượt ngưỡng chịu đựng của hệ sinh thái và gây ra nhiều tác động nghiêm trọng đến sinh trưởng của tôm nuôi. Mùa khô đến sớm, hạn hán kéo dài, chất lượng nước nuôi kém, độ mặn tăng cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm, làm tôm khó lột vỏ, ảnh hưởng trực tiếp năng suất nuôi.
Để vụ nuôi tôm đạt hiệu quả cao cần lưu ý một số vấn đề trong quản lý môi trường ao nuôi tôm với biến đổi khí hậu (hạn, mặn) như sau:
* Đối với nuôi thâm canh và bán thâm canh:
Với tác động của BĐKH thì nhiệt độ ảnh hưởng rất lớn lên đời sống của tôm. Sự thay đổi nhiệt độ theo biên độ ngày đêm ở các ao có mực nước thấp rất đáng kể: ở tầng mặt sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm có thể tới 100C, ở độ sâu 20 cm là 50C còn đáy ao là 20C. Do đó, ao nuôi cần có diện tích và độ sâu thích hợp để hạn chế biến động nhiệt độ giữa ngày và đêm. Nên duy trì mực nước trong ao tối thiểu từ 1,3 – 1,5 m, nếu cần cấp bổ sung nước thì phải được lấy từ ao lắng, xử lý trước khi cấp vào ao nuôi. Khi nhiệt độ nước ao tăng trên 340C: Cần giảm thức ăn; Bổ sung vitamine C (trộn vào thức ăn); Tăng thời gian chạy quạt nước, sục khí để tránh hiện tượng phân tầng nhiệt độ, tăng cường oxy và giảm thiểu thiếu oxy cục bộ,…
Độ mặn thích hợp cho tôm là khoảng từ 10 – 25‰. Độ mặn nước quá cao, tôm nuôi chậm lớn và ngược lại khi độ mặn thấp, tôm bị mềm vỏ và tỷ lệ sống thấp. Trong khi nuôi, cần hạn chế để độ mặn thay đổi quá 5 ‰/ngày. Giữ nước trong ao nuôi đủ sâu, không nên thay nước quá 30 %/lần. Trong quá trình nuôi định kỳ bón vôi nông nghiệp CaCO3 10 ngày/lần vào lúc 20 – 21h với liều lượng dao động từ 10 – 20 kg/1.000 m3 tùy theo độ mặn để điều chỉnh pH thích hợp. Nếu độ mặn dưới 17‰ thì điều chỉnh pH từ 8,2 – 8,4. Nếu độ mặn trên 17‰ thì điều chỉnh pH giảm dần xuống 8,0 – 8,2. Nếu độ mặn 25‰ thì điều chỉnh pH 7,7 – 7,8. Đến 11-12h trưa ngày hôm sau, cấy vi sinh theo chỉ dẫn của nhà cung cấp (sản phẩm có uy tín, thương hiệu) để làm sạch môi trường.
pH và độ kiềm là hai yếu tố quan trọng tác động đến đời sống của tôm. Khi pH và độ kiềm thay đổi ngoài khoảng thích hợp sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tôm nuôi. Khi pH thấp người nuôi cần gây tảo và giữ màu nước thích hợp đảm bảo độ trong đạt từ 30 – 40 cm. Trong quá trình nuôi nếu pH < 7,5 cần bón vôi (CaCO3, Dolomite) với liều lượng 10 – 20kg/1000 m3 nước. Khi pH cao: sử dụng mật đường 3 kg/1000 m3 kết hợp sử dụng vi sinh hoặc dùng Acid acetic 3lít/1000m3. Khi độ kiềm thấp người nuôi sử dụng Dolomite 15 – 20kg/1000 m3 vào ban đêm cho đến khi đạt yêu cầu. Độ kiềm cao: sử dụng EDTA 2 – 3 kg/1000 m3 vào ban đêm.
Người nuôi cần giữ màu nước thích hợp (xanh vỏ đậu, nâu cánh gián), mực nước sâu từ 1,3 – 1,5m để sự dao động về nhiệt độ, oxy hoà tan, pH giữa ban ngày và ban đêm diễn ra chậm không gây sốc cho tôm. Cần đo hằng ngày các chỉ tiêu như pH, độ trong; riêng chỉ tiêu ôxy hòa tan, độ kiềm và NH3 có thể 3 – 5 ngày đo 1 lần để có biện pháp xử lý kịp thời khi các yếu tố này biến động bất lợi cho tôm nuôi. Duy trì các yếu tố môi trường nước thích hợp như: độ trong từ 30 – 40cm; độ kiềm 80 – 120; độ mặn từ 15 – 25 ‰; pH từ 7,5 – 8,5; Oxy hòa tan > 4 mg/lít; H2S < 0,01 mg/l; NH3 < 0,1mg/l.
Định kỳ xử lý nước và đáy ao bằng chế phẩm sinh học theo hướng dẫn của nhà sản xuất, để cải thiện chất lượng nước, tạo môi trường tốt cho tôm sinh trưởng và phát triển.
* Đối với nuôi tôm – lúa, quảng canh và quảng canh cải tiến:
Để giảm ảnh hưởng của yếu tố nhiệt độ và độ mặn, người nuôi cần gia cố bờ bao, cống để tăng khả năng giữ nước, cần giữ mực nước trên mặt ruộng sâu từ 0,6 – 0,8 m và mương sâu 1 – 1,2 m. Nếu ao nuôi bị thất thoát nước do rò rỉ, thẩm lậu, bốc hơi,… người nuôi cần cấp thêm nước kịp thời vào ao nuôi từ ao lắng đã dự trữ sẵn.
Trong quá trình nuôi, cần thường xuyên kiểm tra các chỉ tiêu như màu nước, pH, độ trong, ôxy hòa tan, độ kiềm và NH3 để có biện pháp xử lý kịp thời khi các yếu tố này biến động bất lợi cho tôm nuôi. Cần duy trì các yếu tố môi trường nước thích hợp như: độ trong 30 – 40 cm; độ kiềm 80 – 120 mg/l; độ mặn 10 – 25‰; pH 7,5 – 8,5; ôxy hòa tan > 4 mg/lít; H2S < 0,01 mg/l; NH3 < 0,1 mg/l.
Định kỳ xử lý nước và đáy ao bằng chế phẩm sinh học theo hướng dẫn của nhà sản xuất, để tạo môi trường tốt cho tôm sinh trưởng và phát triển./.
Bài và ảnh: Nguyễn Thị Thúy Nga
