Thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa, Trung tâm Khuyến nông An Giang đã triển khai Dự án Cánh đồng lớn đáp ứng vùng nguyên liệu và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong giai đoạn 2022–2025, dự án được triển khai tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh với diện tích 5.583 ha/73 cánh đồng với sự tham gia của 2.027 hộ nông dân. Dự án tập trung ứng dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa thích ứng với biến đổi khí hậu như quy trình canh tác lúa theo “1 phải, 5 giảm”, quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL.
Kết quả 100% diện tích tham gia dự án sử dụng giống đạt tiêu chuẩn cấp xác nhận, các giống lúa chất lượng cao như Đài Thơm 8, OM18, ĐS1, ST25 được thị trường chấp nhận, phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.
Áp dụng lượng giống gieo sạ giai đoạn 2022 – 2024 từ 100 kg/ha trở xuống, đến năm 2025, mật độ tiếp tục được giảm còn 70 kg/ha trở xuống, giúp nông dân thay đổi tập quán sạ dày, nâng cao mức độ áp dụng kỹ thuật tiên tiến, áp dụng các phương thức sạ hàng, sạ máy, sạ bằng thiết bị bay không người lái (drone).
Nông dân tham gia dự án được hỗ trợ 40% phân bón vô cơ NPK, 50% phân bón hữu cơ các loại và 50% chế phẩm xử lý rơm rạ, giúp đảm bảo cung cấp dinh dưỡng kịp thời cho cây lúa, từng bước nâng cao vai trò của phân hữu cơ trong cải thiện đất và duy trì năng suất bền vững. Kết quả nông dân sử dụng phân bón giảm từ 15-20% so với bên ngoài.
Ngoài ra dự án còn đầu tư hỗ trợ 10 bộ trang thiết bị công nghệ cao gồm trạm giám sát sâu rầy thông minh được lắp đặt tại các cánh đồng giúp chuyển đổi phương thức quản lý dịch hại từ bị động sang chủ động, kịp thời nắm bắt diễn biến dịch hại trên đồng ruộng, từ đó đưa ra khuyến cáo phòng trừ đúng thời điểm, đúng đối tượng, hạn chế phun xịt tràn lan. Kết quả giảm phun thuốc BVTV trung bình 02 lần so với phương pháp canh tác truyền thống
Dự án cũng hỗ trợ 128 ống cảm biến ướt khô xen kẽ (AWD) giúp nông dân theo dõi mực nước ruộng một cách trực quan và chính xác, từ đó điều tiết nước tưới theo nguyên tắc ngập – khô xen kẽ, thay thế tập quán tưới ngập liên tục.
Tổ chức 74 cuộc hội nghị triển khai với 2.995 đại biểu tham dự, 206 lớp tập huấn kỹ thuật cho 7.586 lượt nông dân. Thông qua các lớp tập huấn, nông dân được chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật mới như quy trình canh tác lúa theo “1 phải 5 giảm”, quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL, đồng thời được hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, hoàn thiện hồ sơ cấp mã vùng trồng, giúp nông dân từng bước chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình, đáp ứng yêu cầu của thị trường và liên kết tiêu thụ.
Dự án đã kết nối các đơn vị tiêu thụ như Cty CP Tập đoàn Tân Long, Cty TNHH MTV Lương thực Thoại Sơn, Cty Nông Phát Đạt, VinaTech, Đại Dương Xanh, Cty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An… ký hợp đồng thu mua với tổng diện tích liên kết đạt 4.556 ha, chiếm 81,6% tổng diện tích thực hiện, hình thành vùng nguyên liệu ổn định, tạo điều kiện để nông dân tiếp cận thị trường theo hướng dài hạn và bền vững.
Năng suất lúa trong mô hình Cánh đồng lớn đạt bình quân 7,70 tấn/ha, cao hơn 0,34 tấn/ha so với ngoài mô hình (7,36 tấn/ha), giá bán lúa cao hơn trung bình 122 đồng/kg so với ngoài mô hình. Chi phí sản xuất bình quân giảm 3.289.123 đồng/ha so với canh tác truyền thống. Việc giảm chi phí chủ yếu đến từ giảm lượng giống gieo sạ; giảm lượng phân bón; giảm phun thuốc BVTV, tăng mức độ cơ giới hóa và quản lý nước hiệu quả. Nhờ đó, giá thành sản xuất lúa trong mô hình giảm 623 đồng/kg. Sự kết hợp đồng thời của năng suất cao hơn, giá bán tốt hơn và chi phí thấp hơn đã giúp lợi nhuận bình quân trong mô hình đạt 32,35 triệu đồng/ha, cao hơn 6,68 triệu so với bên ngoài.
Trên tổng diện tích 5.5835 ha tham gia dự án đã tạo ra được 42.985 tấn lúa chất lượng cao, góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, ổn định về sản lượng và chất lượng. Đây là cơ sở quan trọng để các doanh nghiệp yên tâm ký kết hợp đồng tiêu thụ, đồng thời tạo điều kiện cho nông dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị.
Dự án Cánh đồng lớn đáp ứng vùng nguyên liệu và ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2022–2025 đã đạt hiệu quả thiết thực và có sức lan tỏa sâu rộng trong sản xuất nông nghiệp. Dự án không chỉ góp phần hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao giá trị hạt gạo, mà còn từng bước thay đổi tư duy sản xuất của nông dân theo hướng tiết kiệm chi phí, giảm phát thải, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu./.
Bài và ảnh: Phan Phi Hùng
