Thông qua Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), nông dân xã Tân An, tỉnh An Giang từng bước áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng hiệu quả vật tư đầu vào và giảm phát thải khí nhà kính. Sau 3 vụ triển khai, mô hình bước đầu cho thấy khả năng kết hợp giữa duy trì năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế và hướng đến sản xuất lúa bền vững.
Dự án TRVC do Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc tài trợ, thông qua Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tại Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường hai tỉnh An Giang, Đồng Tháp triển khai trong giai đoạn 2023–2027. Dự án hướng đến cải thiện sinh kế cho nông dân trồng lúa quy mô nhỏ, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tại xã Tân An, dự án được triển khai từ năm 2025 với sự liên kết giữa nông dân và Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice). Đến vụ Hè Thu năm 2026, mô hình đã thực hiện được 3 vụ, với sự tham gia của 3 hợp tác xã gồm HTX Tân Hậu A2, HTX Tân Phú A1 và HTX Tân Phú A2. Tổng diện tích thực hiện đạt 838 ha, thu hút 203 hộ nông dân tham gia.
Trước mỗi vụ sản xuất, nông dân được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn quy trình canh tác, từ lựa chọn giống lúa có tiềm năng năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh đến áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp. Trọng tâm là quy trình “1 phải, 5 giảm”, nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD).
Thông qua tập huấn và hướng dẫn trực tiếp, nông dân được nâng cao kiến thức về quản lý nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Việc sử dụng vật tư đúng nhu cầu, kết hợp điều tiết nước hợp lý không chỉ giúp hạn chế lãng phí đầu vào mà còn góp phần giảm tác động đến môi trường, từng bước thay đổi phương thức sản xuất theo hướng tiết kiệm và bền vững.
Theo kết quả sản xuất vụ Hè Thu năm 2026, toàn bộ diện tích tham gia dự án của 3 hợp tác xã đã thu hoạch xong. Giống lúa OM18 đạt năng suất bình quân từ 6–6,5 tấn/ha, giá bán dao động 6.400–6.800 đồng/kg.
Kết quả này cho thấy mô hình bước đầu duy trì được năng suất trong khi áp dụng các giải pháp canh tác theo hướng giảm phát thải. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế, cần xem xét thêm chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới và các khoản đầu tư khác so với phương thức sản xuất trước đây.
Một điểm đáng chú ý của dự án là cơ chế khuyến khích thông qua việc trao thưởng cho các hợp tác xã sản xuất hiệu quả, căn cứ vào tỷ lệ giảm phát thải khí nhà kính. Cơ chế này tạo thêm động lực để hợp tác xã và nông dân duy trì các biện pháp kỹ thuật, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong việc thực hiện quy trình canh tác.
Để phát huy hiệu quả, các hợp tác xã cần tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp và cán bộ kỹ thuật trong hướng dẫn nông dân thực hiện đúng quy trình, theo dõi kết quả sản xuất và ghi nhận các thông tin cần thiết phục vụ đánh giá hiệu quả giảm phát thải. Việc gắn kết giữa kỹ thuật canh tác, tổ chức sản xuất và tiêu thụ cũng là yếu tố quan trọng giúp mô hình duy trì ổn định qua các vụ.
Qua 3 vụ triển khai, Dự án TRVC tại xã Tân An từng bước thúc đẩy nông dân thay đổi nhận thức, chú trọng sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Đây cũng là cơ sở để địa phương tiếp tục phát triển vùng sản xuất lúa tập trung, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp.
Trong năm 2026, xã Tân An đặt mục tiêu xây dựng 1.080 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. So với diện tích 838 ha đang tham gia Dự án TRVC, mục tiêu này cho thấy dư địa mở rộng vùng sản xuất còn khá lớn. Để đạt được mục tiêu, địa phương cần tiếp tục hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật, củng cố năng lực hợp tác xã và bảo đảm việc mở rộng diện tích gắn với điều kiện sản xuất, hiệu quả kinh tế và đầu ra sản phẩm.
Kết quả thực hiện Dự án TRVC cũng góp phần hỗ trợ địa phương triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”. Khi các giải pháp kỹ thuật được áp dụng đồng bộ và duy trì qua nhiều vụ, sản xuất lúa tại Tân An có thêm cơ hội nâng cao giá trị hạt gạo, cải thiện thu nhập cho nông dân và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
Bài và ảnh: Nguyễn Thị Mỹ Hằng
