Không chỉ dừng lại ở việc giảm lượng giống gieo sạ, phân bón hay tiết kiệm nước tưới, sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang từng bước chuyển sang quản lý bằng dữ liệu và công nghệ số. Những kết quả từ các mô hình tại An Giang cho thấy, khi quy trình canh tác được tổ chức đồng bộ, nông dân có thể vừa giảm chi phí đầu vào, vừa nâng cao lợi nhuận, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Việc đưa các thiết bị cảm biến và hệ thống giám sát vào đồng ruộng giúp quá trình canh tác từng bước được kiểm soát bằng dữ liệu cụ thể. Những thông tin về mực nước, điều kiện đất và diễn biến mùa vụ được cập nhật thường xuyên, hỗ trợ cán bộ kỹ thuật và nông dân kịp thời nhận diện những bất thường, điều chỉnh biện pháp chăm sóc phù hợp. Cách làm này góp phần hạn chế sự phụ thuộc vào kinh nghiệm chủ quan, hướng đến phương thức sản xuất chủ động và chính xác hơn. Đây là mong muốn của Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang và Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh An Giang muốn gửi đến nông dân các xã Vĩnh Điều, Vĩnh Gia, Hòa Điền và Giang Thành khi tham dự lớp tập huấn.
Giảm chi phí, tăng lợi nhuận từ thay đổi tập quán canh tác
Điểm đáng chú ý tại lớp tập huấn là những kết quả thực tế được ông Lê Văn Dũng chia sẻ từ quá trình ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất lúa tại An Giang. Theo báo cáo, việc triển khai các mô hình không chỉ hướng đến mục tiêu giảm phát thải mà còn đặt hiệu quả kinh tế của người trồng lúa làm trọng tâm.
Đáng chú ý, mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp vụ Hè Thu 2026 được triển khai trên quy mô 1.000 ha, với sự tham gia của 5 hợp tác xã và các chi nhánh liên quan. Nông dân áp dụng đồng bộ các giải pháp như sử dụng giống xác nhận, gieo sạ với lượng giống khoảng 70–80 kg/ha, cơ giới hóa sản xuất, quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD) và quản lý rơm rạ sau thu hoạch.

Kết quả ghi nhận cho thấy năng suất mô hình đạt 7,653 tấn/ha, cao hơn mức 7,128 tấn/ha của ruộng đối chứng. Trong khi đó, chi phí sản xuất giảm từ 33,251 triệu đồng xuống còn 29,981 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, lợi nhuận đạt 17,364 triệu đồng/ha, so với 10,128 triệu đồng/ha ở ruộng đối chứng.
Không chỉ cải thiện hiệu quả kinh tế, mô hình còn ghi nhận mức giảm sử dụng phân đạm 16,6%, phân lân 7,6%, phân kali 17,4% và tổng chi phí đầu vào giảm 18,3%. Lượng phát thải quy đổi giảm 1,566 tấn CO₂e/ha so với đối chứng. Với quy mô 1.000 ha, lượng phát thải giảm được ước tính khoảng 1.566 tấn CO₂e trong một vụ.
Những con số này cho thấy giảm phát thải không nhất thiết đồng nghĩa với giảm năng suất hay tăng chi phí sản xuất. Ngược lại, nếu áp dụng đúng quy trình và kết hợp các giải pháp kỹ thuật phù hợp, người trồng lúa có thể đạt đồng thời nhiều mục tiêu: tiết kiệm vật tư, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và cải thiện thu nhập.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn những khó khăn. Theo báo cáo, tỷ lệ thu gom rơm rạ trong mô hình đạt khoảng 50%, nhưng việc xử lý sau thu hoạch còn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và khả năng tiếp cận máy cuộn rơm. Đây là vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ để nâng cao hiệu quả kinh tế tuần hoàn trong sản xuất lúa.
Đưa dữ liệu số đến từng thửa ruộng
Nếu tiến bộ kỹ thuật giúp thay đổi cách làm của nông dân thì công nghệ thông tin được kỳ vọng sẽ giải quyết một vấn đề khác: làm thế nào để theo dõi, kiểm chứng và quản lý toàn bộ quá trình sản xuất một cách minh bạch?
Tại lớp tập huấn, ông Trần Đức Hải Du đã giới thiệu nền tảng LuaGPT, một giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất lúa chất lượng cao, giảm phát thải khí nhà kính. Hệ thống hướng đến việc kết nối nông dân, hợp tác xã, cán bộ khuyến nông, đơn vị cung ứng vật tư, dịch vụ cơ giới và doanh nghiệp thu mua trên cùng một nền tảng dữ liệu.
Theo giới thiệu, thông tin từ các khâu làm đất, gieo sạ, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, quản lý nước đến thu hoạch được thu thập, lưu trữ trên điện toán đám mây và phân quyền cho từng đối tượng tham gia. Qua đó, quá trình sản xuất có thể được theo dõi, đối chiếu và truy xuất theo thời gian thực.
Một trong những ứng dụng đáng chú ý là quản lý nước tưới bằng cảm biến. Thiết bị được lắp đặt trực tiếp trên ruộng, có định vị GPS và khả năng cập nhật dữ liệu mực nước từ 1–2 lần/ngày tùy yêu cầu dự án. Dữ liệu được hiển thị trên bản đồ GIS hoặc biểu đồ theo mùa vụ, giúp cán bộ chuyên môn và hợp tác xã theo dõi tình trạng quản lý nước tại từng khu vực.

Bên cạnh thu thập tự động, nông dân hoặc cán bộ khuyến nông cũng có thể nhập dữ liệu thủ công thông qua việc quét mã QR gắn trên ống theo dõi mực nước, chụp ảnh và cập nhật thông tin lên ứng dụng. Hệ thống còn giới thiệu các công cụ cảm biến đo phát thải khí methane (CH₄), theo dõi các chỉ số dinh dưỡng đất như N, P, K, EC và pH, phục vụ tư vấn sử dụng phân bón phù hợp.
Đây là cơ sở để triển khai hệ thống MRV (đo lường, báo cáo và thẩm tra), một yêu cầu quan trọng trong quá trình xác định, kiểm chứng kết quả giảm phát thải. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ và có cơ sở đối chứng, việc đánh giá hiệu quả mô hình sẽ minh bạch hơn, đồng thời tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao.
Tuy vậy, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Việc vận hành thiết bị, kiểm tra dữ liệu, chuẩn hóa cách ghi nhận và tổ chức sản xuất tại hợp tác xã vẫn cần sự tham gia thường xuyên của cán bộ khuyến nông và nông dân. Điều kiện thủy lợi, điện, kết nối mạng và chi phí duy trì thiết bị cũng là những yếu tố cần được tính toán khi mở rộng ứng dụng.
Thông qua lớp tập huấn, nông dân được tiếp cận cả giải pháp kỹ thuật canh tác lẫn công cụ quản lý sản xuất hiện đại. Quan trọng hơn, những kết quả thực tế tại các mô hình cho thấy hướng đi giảm phát thải hoàn toàn có thể gắn với lợi ích kinh tế của người trồng lúa. Khi người nông dân nhìn thấy hiệu quả từ từng hecta ruộng, việc thay đổi tập quán sản xuất sẽ có thêm động lực.
Để ngành hàng lúa gạo An Giang tiến xa hơn trong xu hướng sản xuất xanh, yêu cầu đặt ra không chỉ là đưa thêm máy móc hay phần mềm vào đồng ruộng, mà phải xây dựng được quy trình đồng bộ, dữ liệu đáng tin cậy và sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, ngành chuyên môn và doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng để nâng cao giá trị hạt gạo, đáp ứng yêu cầu thị trường và từng bước khẳng định vị thế của sản phẩm lúa gạo phát thải thấp.
Bài và ảnh: Lê Giang



































































