Trong khi hoạt động chăn nuôi đang từng bước phục hồi và phát triển, nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn vật nuôi vẫn luôn hiện hữu. Trong đó, Cúm gia cầm (CGC) và Lở mồm long móng (LMLM) là hai bệnh có khả năng lây lan nhanh, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người chăn nuôi nếu không được chủ động phòng ngừa.
Những năm gần đây, mặc dù công tác phòng, chống dịch bệnh trên đàn vật nuôi đã đạt nhiều kết quả tích cực, song tại một số địa phương trên cả nước vẫn ghi nhận các ổ dịch Cúm gia cầm và Lở mồm long móng xuất hiện rải rác. Điều này cho thấy mầm bệnh vẫn tồn tại trong môi trường và có nguy cơ xâm nhập vào các cơ sở chăn nuôi nếu người dân lơ là, chủ quan trong thực hiện các biện pháp phòng dịch.
Cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút cúm A gây ra, có khả năng lây lan nhanh trên các loài gia cầm như gà, vịt, ngan, ngỗng và một số loài chim hoang dã. Vi-rút có thể phát tán thông qua tiếp xúc trực tiếp giữa gia cầm khỏe và gia cầm mắc bệnh, chất thải, dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển hoặc môi trường bị nhiễm mầm bệnh. Ở những chủng có độc lực cao như A/H5N1, gia cầm có thể chết với tỷ lệ rất lớn, buộc phải tiêu hủy toàn bộ đàn để khống chế dịch.
Không chỉ gây thiệt hại về số lượng vật nuôi, Cúm gia cầm còn làm giảm năng suất và hiệu quả chăn nuôi. Gia cầm mắc bệnh thường bỏ ăn, ủ rũ, chậm lớn, giảm sản lượng và chất lượng trứng, thậm chí mất khả năng sinh sản. Người chăn nuôi phải gánh thêm nhiều chi phí cho việc tiêu hủy đàn, vệ sinh, tiêu độc khử trùng, mua con giống, tái đàn và thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch. Bên cạnh đó, việc vận chuyển, tiêu thụ gia cầm và các sản phẩm từ gia cầm cũng bị ảnh hưởng, làm giảm thu nhập và gây biến động thị trường.
Đáng lưu ý, một số chủng vi-rút cúm gia cầm còn có khả năng lây sang người khi tiếp xúc trực tiếp với gia cầm mắc bệnh, gia cầm chết hoặc môi trường có chứa mầm bệnh. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng. Ngoài ra, việc tiêu hủy gia cầm không đúng quy trình còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Đối với bệnh Lở mồm long móng, mặc dù tỷ lệ chết ở gia súc trưởng thành thường không cao, nhưng đây vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại kinh tế rất lớn đối với ngành chăn nuôi. Bệnh xảy ra trên các loài gia súc có móng chẻ như trâu, bò, lợn, dê và cừu, với khả năng lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp, thức ăn, nguồn nước, phương tiện vận chuyển và dụng cụ chăn nuôi bị nhiễm mầm bệnh.
Gia súc mắc bệnh thường sốt cao, bỏ ăn, chảy nhiều nước dãi, xuất hiện mụn nước và các vết loét ở miệng, lưỡi, lợi, chân, khiến việc ăn uống và đi lại gặp nhiều khó khăn. Hậu quả là vật nuôi chậm lớn, giảm năng suất thịt, sữa, kéo dài thời gian nuôi và tăng chi phí chăm sóc. Đối với gia súc sinh sản, bệnh có thể làm giảm khả năng phối giống, gây sảy thai; trong khi bê, nghé, lợn con có nguy cơ chết do viêm cơ tim nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Các chuyên gia thú y khuyến cáo, để hạn chế nguy cơ dịch bệnh, người chăn nuôi cần thực hiện đầy đủ lịch tiêm phòng vắc-xin theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn; ghi chép lịch tiêm phòng, theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi và chỉ đưa vào đàn những con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng và đã được tiêm phòng đầy đủ.
Song song đó, chăn nuôi an toàn sinh học tiếp tục là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh. Chuồng trại cần được xây dựng ở vị trí phù hợp, thông thoáng, có hệ thống thoát nước tốt; thường xuyên vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng nuôi, dụng cụ chăn nuôi và xử lý chất thải đúng quy định. Người chăn nuôi cần sử dụng thức ăn, nước uống bảo đảm chất lượng, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất để tăng sức đề kháng cho vật nuôi, đồng thời hạn chế người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi nhằm giảm nguy cơ đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào đàn vật nuôi.
Đặc biệt, việc theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi hằng ngày có ý nghĩa rất quan trọng. Khi phát hiện gia súc, gia cầm có biểu hiện bất thường, người chăn nuôi cần nhanh chóng cách ly, thông báo cho cán bộ thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn xử lý kịp thời. Tuyệt đối không giấu dịch, không tự ý vận chuyển, giết mổ hoặc tiêu thụ động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh nhằm tránh nguy cơ lây lan dịch ra cộng đồng.
Trong bối cảnh dịch bệnh trên đàn vật nuôi vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, chủ động phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém nhất. Việc tuân thủ nghiêm các quy định về tiêm phòng, chăn nuôi an toàn sinh học và khai báo dịch bệnh không chỉ giúp bảo vệ đàn vật nuôi, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi mà còn góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi theo hướng bền vững.
Bài và ảnh: Lê Thị Phương Thảo
