Thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tỉnh An Giang đang từng bước khẳng định vai trò là địa phương trọng điểm trong chuyển đổi nền sản xuất lúa gạo theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Trong hành trình đó, Trung tâm Khuyến nông An Giang tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, Hợp tác xã và nông dân, góp phần xây dựng vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn tỉnh.
An Giang là một trong những địa phương triển khai sớm và quyết liệt Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Năm 2024, diện tích tham gia Đề án trên địa bàn tỉnh đạt 74.835 ha; đến năm 2025 đã mở rộng lên trên 150.000 ha với sản lượng hơn 900.000 tấn lúa, vượt kế hoạch đề ra. Đây là minh chứng cho sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của các địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân.
Song song với việc mở rộng diện tích, các tiêu chí canh tác bền vững cũng được áp dụng ngày càng rộng rãi. Nhiều vùng sản xuất đã thực hiện giảm giống gieo sạ, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD), thu gom rơm rạ sau thu hoạch và tăng cường sử dụng phân hữu cơ.
Thông qua các mô hình trình diễn và hoạt động khuyến nông, nông dân đã từng bước thay đổi tập quán sản xuất. Kết quả cho thấy lượng giống gieo sạ giảm trung bình khoảng 67 kg/ha, chi phí sản xuất giảm từ 3,3 đến 5 triệu đồng/ha, trong khi lợi nhuận tăng thêm từ 3,6 đến 9,3 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.
Nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của Trung tâm Khuyến nông không chỉ là chuyển giao kỹ thuật mà còn đồng hành cùng nông dân thay đổi tư duy sản xuất theo hướng giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao giá trị gia tăng cho hạt gạo.
Các lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ, mô hình trình diễn được tổ chức thường xuyên, tập trung vào các nội dung như sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, giảm phân đạm, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tưới ngập khô xen kẽ và quản lý rơm rạ sau thu hoạch.
Điểm nổi bật trong hoạt động khuyến nông hiện nay là cán bộ kỹ thuật trực tiếp theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, hướng dẫn nông dân xử lý các vấn đề phát sinh và điều chỉnh biện pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện từng vùng sản xuất. Chính cách làm này đã giúp nông dân dễ tiếp cận, dễ áp dụng và tin tưởng hơn vào các tiến bộ kỹ thuật mới.
Thông qua hoạt động khuyến nông, nông dân và hợp tác xã được hướng dẫn ghi chép đầy đủ các thông tin về giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới, xử lý rơm rạ, chi phí sản xuất, năng suất và lợi nhuận. Những dữ liệu này từng bước được chuyển đổi sang hình thức nhật ký điện tử phục vụ truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng nguyên liệu.
Đặc biệt, trong dự án “Cánh đồng lớn đáp ứng vùng nguyên liệu và ứng phó biến đổi khí hậu”, Trung tâm Khuyến nông An Giang đã hỗ trợ nông dân sử dụng thiết bị cảm biến AWD, hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, tổ chức tập huấn kỹ thuật và hội thảo đầu bờ. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất lúa gạo.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp tỉnh, thời gian tới sẽ từng bước hình thành mô hình “Hợp tác xã số trong vùng lúa phát thải thấp”, nơi mọi dữ liệu về vùng sản xuất, mã số vùng trồng, lịch thời vụ, vật tư đầu vào, sản lượng và liên kết tiêu thụ được quản lý tập trung trên nền tảng số.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều vùng liên kết sản xuất – tiêu thụ với sự tham gia của hợp tác xã, doanh nghiệp cung ứng vật tư, doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu lúa gạo. Diện tích sản xuất có hợp đồng liên kết và bao tiêu đạt trên 30.000 ha. Thông qua các hợp tác xã, việc thống nhất giống, lịch thời vụ, quy trình canh tác, quản lý nước tưới và truy xuất nguồn gốc được thực hiện đồng bộ hơn, tạo nền tảng xây dựng các vùng nguyên liệu lớn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Khuyến nông tiếp tục đóng vai trò trung gian kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân thực hiện đúng quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng niềm tin và duy trì các liên kết bền vững trong chuỗi giá trị lúa gạo. Trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính ngày càng trở nên cấp thiết, ngành nông nghiệp An Giang đang xác định chuyển đổi số, quản lý phát thải và tổ chức lại sản xuất là những nhiệm vụ trọng tâm.
Với phương châm lấy nông dân làm trung tâm, lấy hợp tác xã làm hạt nhân, lấy chuyển đổi số làm công cụ và lấy hiệu quả kinh tế làm mục tiêu, Trung tâm Khuyến nông An Giang sẽ tiếp tục đồng hành cùng nông dân xây dựng các vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp, góp phần thực hiện thành công Đề án 1 triệu ha lúa của Chính phủ, nâng cao giá trị hạt gạo và phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Bài và ảnh: Phan Phi Hùng
