Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đối mặt với áp lực kép từ biến đổi khí hậu và yêu cầu nâng cao giá trị sản xuất, mô hình canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính (KNK) ứng dụng bộ giải pháp phân bón vô cơ BiOWiSH triển khai tại xã Óc Eo (An Giang) đã cho thấy những kết quả tích cực, mở ra hướng đi mới cho sản xuất lúa bền vững tại ĐBSCL.
Không chỉ dừng lại ở một mô hình trình diễn, kết quả thực hiện qua hai vụ Thu Đông 2025 và Đông Xuân 2025 – 2026 đã cung cấp những minh chứng thuyết phục về hiệu quả tổng hợp trên cả ba phương diện: năng suất, kinh tế và môi trường.
Nâng cao năng suất, ổn định chất lượng
Theo đánh giá từ đơn vị thực hiện, mô hình sử dụng giống lúa OM18 trên nền đất phèn nhẹ, kết hợp các công thức phân bón có và không có phủ vi sinh BiOWiSH. Kết quả cho thấy, công thức sử dụng urê phủ BiOWiSH (CT4) đạt năng suất cao nhất, khoảng 72,3 tạ/ha, vượt trội so với các công thức bón phân truyền thống.
Không chỉ gia tăng năng suất, mô hình còn đảm bảo chất lượng hạt gạo ổn định. Các chỉ tiêu như hàm lượng protein dao động từ 6,9 – 7,4%, tinh bột từ 75,3 – 77,3% và amylose khoảng 15,5 – 16%, phù hợp với nhóm gạo mềm, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu. Điều này cho thấy việc ứng dụng công nghệ phân bón phủ vi sinh không làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm mà còn góp phần nâng cao giá trị hạt gạo.
Giảm chi phí, gia tăng lợi nhuận cho nông dân
Một trong những điểm nổi bật của mô hình là khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, đặc biệt là đạm – yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất. Nhờ cơ chế giải phóng dinh dưỡng chậm và tăng khả năng hấp thu của cây, lượng phân bón có thể giảm từ 10 – 20% so với tập quán canh tác truyền thống nhưng vẫn đảm bảo năng suất.
Kết quả thử nghiệm trên nhiều loại đất khác nhau tại ĐBSCL cho thấy, việc áp dụng bộ giải pháp phân bón BiO giúp tăng lợi nhuận từ 21,8% đến 33,7% so với đối chứng. Thực tế khi đi tham quan tại mô hình, số lần bón phân cũng giảm từ 1 – 2 lần mỗi vụ, không chỉ tiết kiệm chi phí vật tư mà còn giảm công lao động. Đồng thời, tình trạng đổ ngã được hạn chế, tạo thuận lợi cho thu hoạch cơ giới, góp phần giảm tổn thất sau thu hoạch.
Hiệu quả rõ rệt trong giảm phát thải khí nhà kính
Điểm nhấn quan trọng nhất của mô hình chính là hiệu quả giảm phát thải KNK, yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh hiện nay. Kết quả đo đạc cho thấy, công thức sử dụng urê thông thường (CT3) có mức phát thải CH₄ cao nhất, lên đến 403,42 kg/ha/vụ. Trong khi đó, công thức sử dụng urê phủ BiOWiSH (CT4) giảm xuống còn 316,10 kg/ha/vụ, tương đương mức giảm đáng kể.
Đối với khí N₂O, các công thức có sử dụng BiOWiSH cũng cho thấy mức phát thải thấp hơn so với phân bón truyền thống, nhờ cải thiện hiệu suất sử dụng đạm và hạn chế thất thoát ra môi trường. Đáng chú ý, khi quy đổi theo tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP), các công thức sử dụng phân bón phủ vi sinh giúp giảm phát thải từ 21,6% đến 38,6% so với đối chứng, đây là con số có ý nghĩa lớn trong bối cảnh Việt Nam đang cam kết giảm phát thải trong lĩnh vực nông nghiệp.
Hướng đi phù hợp cho sản xuất lúa bền vững
Không chỉ mang lại hiệu quả ngắn hạn, mô hình còn góp phần cải thiện lâu dài hệ sinh thái canh tác. Việc giảm lượng phân hóa học và hạn chế thất thoát dinh dưỡng giúp nâng cao độ phì nhiêu của đất, giảm ô nhiễm nguồn nước và bảo vệ môi trường đồng ruộng.
Đặc biệt, mô hình phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu mà ngành nông nghiệp đang triển khai. Việc kết hợp các giải pháp kỹ thuật như quản lý nước ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng giống chất lượng cao và phân bón cải tiến đã tạo nên một hệ thống canh tác đồng bộ, hiệu quả.
Từ những kết quả đạt được, có thể khẳng định mô hình canh tác lúa ứng dụng bộ giải pháp phân bón BiOWiSH không chỉ giúp nông dân nâng cao thu nhập mà còn góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.
Trong bối cảnh sản xuất lúa đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ, đây được xem là hướng đi triển vọng cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao.
Từ những thành quả đạt được, có thể khẳng định mô hình canh tác lúa sử dụng phân bón vô cơ BiOWiSH là một hướng đi triển vọng. Trong bối cảnh sản xuất lúa gạo đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ “lượng” sang “chất” và “xanh”, việc nhân rộng những mô hình như tại xã Óc Eo sẽ là nguồn cảm hứng để xây dựng một nền nông nghiệp bền vững, có trách nhiệm và đủ sức cạnh tranh trên trường quốc tế.
Bài và ảnh: Nguyễn Hữu An Khương
