Côn trùng từ lâu đã được con người chú ý sử dụng để làm thực phẩm và thức ăn chăn nuôi do giàu đạm, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất. Gần đây, có ý kiến cho rằng côn trùng ăn được là nguồn thức ăn thay thế để chống lại sự thiếu hụt protein động vật trên toàn cầu trong hiện tại và tương lai. Vì vậy, việc sử dụng côn trùng, đặc biệt là thịt dế, làm nguyên liệu để sản xuất thức ăn chăn nuôi và dùng làm thực phẩm cho con người là một định hướng mới trong xu thế hiện đại.
Dế có nhiều trong tự nhiên ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), thích nghi tốt với điều kiện nuôi nhốt với mật độ cao. Trong thực tế, dế được đánh giá là loài có khả năng nuôi nhốt và sản xuất sinh khối tốt nhất tại Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.
Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, dế sử dụng hiệu quả các loại thức ăn xanh có trong tự nhiên với hệ số chuyển hóa thức ăn thấp, sử dụng ít nước, thải ra ít khí thải nhà kính, thời gian sinh trưởng ngắn và tạo ra năng suất sinh khối cao hơn các loài vật nuôi truyền thống khác.
Về mặt dinh dưỡng, hàm lượng đạm của dế của loài này cũng rất cao từ 40-60% và béo 10,3 -12,0% và thích hợp để dùng làm thức ăn cho con người và vật nuôi. Vì vậy, chúng có rất nhiều tiềm năng để sản xuất lượng lớn sinh khối làm nguyên liệu đạm sạch để làm thức ăn cho con người và vật nuôi.
Theo tổ chức Lương Nông Liên Hiệp quốc (FAO), hiện nay trên thế giới có khoảng 1.462 loài côn trùng ăn được, trong số đó có 527 loài (có các loài thuộc họ dế mèn Gryllidae) đang trở thành nguồn thực phẩm quen thuộc của gần 90 quốc gia trong đó có 36 nước châu Phi, 29 nước châu Á và 23 nước châu Mỹ. Tổ chức Lương Nông Liên hợp quốc cũng đã khuyến cáo thế giới nên làm quen sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ côn trùng.
Tháng 2/2008, tổ chức Lương Nông Liên Hiệp quốc đã tổ chức hội thảo quốc tế về nuôi côn trùng làm nguồn thực phẩm cho tương lai nhân loại tại Thái Lan. Hội thảo đã khẳng định, việc nuôi và chế biến côn trùng làm nguồn thức ăn bổ sung hay thay thế thịt tôm, cá, gia súc và gia cầm cần được đẩy mạnh và định hình thành ngành kinh tế nông nghiệp mới. Với thành phần dinh dưỡng cao, nuôi ít tốn kém và ít làm tổn hại môi trường, nhiều loài côn trùng sẽ trở thành các thực phẩm chính cho con người.
Hiện Thái Lan đang dẫn đầu thế giới về nuôi côn trùng làm thực phẩm và xuất khẩu, thưởng thức món ăn từ côn trùng đã trở thành văn hóa ẩm thực và thu hút du khách tại Thái Lan.
Nước ta có nhiều yếu tố thuận lợi về mặt khí hậu và kinh tế, xã hội cho nghề nuôi côn trùng. Việc phát triển mô hình này mang lại nhiều lợi ích như bảo tồn sự đa dạng sinh học, người dân có thêm nghề mới, xóa đói giảm nghèo ở những vùng đất đai cằn cỗi, cung cấp nguồn thực phẩm cũng như nguyên liệu làm thuốc cho xã hội.
Trong những năm gần đây dế được nuôi rải rác ở Đồng bằng sông Cửu Long để làm thức ăn cho con người, chim cảnh và cá cảnh nhưng chưa được phổ biến rộng rãi. Nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, dế ta sử dụng ít nước, thải ra ít khí thải nhà kính hơn các loài vật nuôi truyền thống khác.
Dế có thể phát triển trong điều kiện biến động của nhiệt độ và ẩm độ cao nên rất phù hợp với khí hậu của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, trong điều kiện nuôi thiếu thức ăn, nhiệt độ cao và nhiều ánh sáng thì thời gian trưởng thành sẽ chậm hơn và tỷ lệ sống sót giảm.
Dế được xem là loài côn trùng có nhiều ưu điểm cho người chăn nuôi như dễ nuôi, ít công chăm sóc, vốn đầu tư thấp, ít bệnh tật, sử dụng ít nước, không gây ô nhiễm môi trường, thời gian nuôi ngắn, giá trị dinh dưỡng của thịt dế cao và sản phẩm có nhiều hướng sử dụng làm thức ăn cho người và vật nuôi. Việc nuôi dế bằng các nguồn thức ăn tự phát bước đầu đã mang lại hiệu quả kinh tế ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long./.
Bài và ảnh: Trương Thanh Phong
