Tận dụng diện tích ao sẵn có, lựa chọn đối tượng nuôi có giá trị kinh tế và tuân thủ chặt chẽ quy trình kỹ thuật, mô hình nuôi cá chạch lấu trong ao đất của nông dân xã Phú Hòa, tỉnh An Giang đang cho thấy hiệu quả rõ nét, mở thêm hướng phát triển thủy sản phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương.
Những năm gần đây, trước biến động của giá cả và điều kiện môi trường nuôi, người dân tại xã Phú Hòa có xu hướng tìm kiếm những đối tượng thủy sản mới, phù hợp với điều kiện địa phương và có khả năng nâng cao giá trị trên cùng diện tích sản xuất. Cá chạch lấu, một loài cá đặc sản nước ngọt được thị trường ưa chuộng, đang được một số hộ mạnh dạn đưa vào nuôi trong ao đất.
Ông Nguyễn Tấn Khởi, ngụ ấp Hòa Tây B, xã Phú Hòa, là một trong những hộ tiên phong thực hiện mô hình này. Nhận thấy cá chạch lấu có khả năng thích nghi với điều kiện nuôi tại địa phương và có giá trị thương phẩm cao, năm 2025, ông đầu tư 3 ao nuôi, mỗi ao có diện tích khoảng 3.000 m², với mật độ thả 3 con/m².
Sau thời gian nuôi từ 10 – 12 tháng, cá đạt trọng lượng thu hoạch phổ biến 0,8 – 1,2 kg/con. Tỷ lệ sống đạt từ 50 – 60%, sản lượng mỗi ao dao động 2,8 – 3,6 tấn. Với giá bán từ 200.000 – 250.000 đồng/kg, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 100 triệu đồng/ao.
Kết quả trên cho thấy cá chạch lấu có thể trở thành một trong những đối tượng nuôi có tiềm năng tại địa phương, nhất là đối với những hộ có diện tích ao phù hợp và có điều kiện đầu tư, quản lý môi trường nuôi. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình không đến từ giá trị thương phẩm của cá mà còn phụ thuộc lớn vào kỹ thuật chăm sóc và quản lý ao nuôi. Với thời gian nuôi kéo dài, người nuôi phải kiểm soát tốt chất lượng nước, thức ăn và sức khỏe đàn cá trong suốt quá trình sản xuất.
Theo ông Nguyễn Tấn Khởi, để duy trì tỷ lệ sống và giúp cá phát triển tốt, gia đình đặc biệt chú trọng các khâu từ chuẩn bị ao, xử lý nước đến chăm sóc. Ao nuôi được cải tạo kỹ, nguồn nước được kiểm soát, đồng thời bố trí giá thể để cá có nơi trú ẩn và duy trì lượng oxy phù hợp trong ao.
Từ thực tế mô hình, ngành khuyến nông cho rằng việc lựa chọn giống và quản lý môi trường là những yếu tố cần được người nuôi đặc biệt quan tâm.
Ông Danh Nhiệt, Phó Trưởng phòng Chăn nuôi – Thủy sản, Trung tâm Khuyến nông An Giang, cho biết để nuôi cá chạch lấu trong ao đất đạt hiệu quả, trước hết cần chuẩn bị ao nuôi kỹ, bảo đảm bờ ao chắc chắn và thực hiện đúng quy trình cải tạo ao. Người nuôi cần lựa chọn thời điểm, nguồn nước phù hợp để cấp vào ao, đồng thời xử lý nước nhằm hạn chế mầm bệnh trước khi thả cá.
Đối với con giống, nên lựa chọn cơ sở có uy tín, cá có kích cỡ tương đối đồng đều, khoảng 10 – 15 cm/con, hoạt động khỏe, không dị hình, dị tật. Thức ăn cũng cần bảo đảm chất lượng, không bị ôi thiu và có kích cỡ phù hợp với cỡ miệng cá. Trong quá trình nuôi, có thể bổ sung men tiêu hóa, vitamin tổng hợp nhằm hỗ trợ sức khỏe và tăng sức đề kháng cho cá.
Bên cạnh đó, việc cho cá ăn cần được kiểm soát về lượng, tránh dư thừa làm ảnh hưởng chất lượng nước. Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra sức khỏe đàn cá, theo dõi môi trường, thực hiện thay nước định kỳ, bón vôi và xử lý môi trường khi cần thiết. Hệ thống tạo oxy cũng cần được bố trí phù hợp, đặc biệt trong những thời điểm môi trường ao có dấu hiệu bất lợi.
Một giải pháp được ngành chuyên môn khuyến cáo là phân cỡ cá để nuôi riêng nếu điều kiện cho phép. Việc này giúp hạn chế tình trạng cá lớn cạnh tranh thức ăn với cá nhỏ, qua đó tạo điều kiện để đàn cá phát triển đồng đều hơn.
Từ kết quả bước đầu của mô hình tại hộ ông Nguyễn Tấn Khởi, nuôi cá chạch lấu trong ao đất đang cho thấy khả năng tận dụng hiệu quả diện tích mặt nước và tạo thêm giá trị cho người dân. So với việc chỉ tập trung vào những đối tượng thủy sản truyền thống, việc lựa chọn đối tượng nuôi phù hợp với nhu cầu thị trường có thể mở thêm hướng đa dạng hóa sản xuất cho nông hộ.
Dù vậy, đây là đối tượng có thời gian nuôi tương đối dài, đòi hỏi người nuôi phải có kinh nghiệm và chủ động trong quản lý môi trường, thức ăn, con giống và phòng ngừa các vấn đề phát sinh trong quá trình nuôi. Do đó, việc nhân rộng mô hình cần gắn với hướng dẫn kỹ thuật, lựa chọn hộ có điều kiện phù hợp và chủ động theo dõi hiệu quả qua từng vụ.
Thực tế tại Phú Hòa cho thấy, khi người dân mạnh dạn chuyển đổi đối tượng nuôi, đồng thời tuân thủ quy trình kỹ thuật và tăng cường quản lý ao, những diện tích mặt nước sẵn có có thể được khai thác hiệu quả hơn. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục đánh giá, hoàn thiện quy trình và xem xét khả năng phát triển cá chạch lấu theo hướng phù hợp với điều kiện sản xuất, thị trường và năng lực của người dân.
Từ một mô hình của hộ nông dân, cá chạch lấu đang mở ra thêm lựa chọn cho phát triển thủy sản tại Phú Hòa. Nếu được tổ chức sản xuất hợp lý, kiểm soát tốt kỹ thuật và thị trường tiêu thụ, mô hình này có thể góp phần đa dạng hóa đối tượng nuôi, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho nông dân.
Bài và ảnh: Trang Bảo
