Tận dụng rơm rạ sau thu hoạch lúa để trồng nấm, sau đó sử dụng giá thể làm phân hữu cơ, mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” tại xã Bình Giang, tỉnh An Giang, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế tích cực. Cách làm này góp phần nâng cao giá trị phụ phẩm, đa dạng hóa nguồn thu và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, bền vững.
Ngày 21/10, Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang phối hợp với địa phương tổ chức hội thảo đánh giá kết quả thực hiện mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” tại xã Bình Giang. Hội thảo là dịp để cán bộ chuyên môn, chính quyền địa phương và nông dân cùng nhìn nhận hiệu quả thực tế, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện và nhân rộng mô hình trong thời gian tới.
Tham dự hội thảo có ông Vũ Đức Thường, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Bình Giang; ông Vũ Thanh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bình Giang; ông Nguyễn Lê Vinh và ông Võ Hoàng Nhã, viên chức Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, cùng ông Châu Văn Tài, hộ trực tiếp thực hiện mô hình và 50 nông dân trong, ngoài mô hình.
Mô hình được triển khai tại hộ ông Châu Văn Tài, ấp Tám Ngàn, xã Bình Giang, trên diện tích 1.500 m², sử dụng 500 cuộn rơm làm nguyên liệu trồng nấm rơm. Thay vì chỉ xem rơm rạ là phụ phẩm sau thu hoạch, mô hình đưa nguồn nguyên liệu này vào một quy trình sản xuất tiếp nối: rơm được xử lý, ủ và sử dụng để trồng nấm; phần giá thể còn lại tiếp tục được tận dụng để ủ compost.
Theo kết quả theo dõi, mô hình thu được 830 kg nấm rơm tươi, tương đương khoảng 8,3% trọng lượng nguyên liệu rơm đầu vào, cùng 4.000 kg giá thể compost. Tổng doanh thu từ hai sản phẩm đạt 57,8 triệu đồng; tổng chi phí sản xuất là 34,025 triệu đồng, lợi nhuận đạt 23,775 triệu đồng.
Kết quả này cho thấy việc kết hợp trồng nấm rơm với tận dụng giá thể sau trồng nấm có thể tạo thêm giá trị kinh tế từ cùng một nguồn nguyên liệu. Không chỉ có sản phẩm nấm để tiêu thụ, phần giá thể còn lại còn được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ, góp phần hạn chế lãng phí phụ phẩm và đa dạng hóa hoạt động sản xuất tại nông hộ.
Đáng chú ý, mô hình còn mở ra hướng tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương để phát triển sinh kế. Nếu được tổ chức phù hợp với điều kiện sản xuất, nguồn rơm sau thu hoạch có thể trở thành đầu vào cho hoạt động trồng nấm, thay vì bị bỏ phí hoặc chưa được khai thác hết giá trị.
Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả, người trồng cần chú trọng chất lượng nguyên liệu, tuân thủ quy trình xử lý và ủ rơm, lựa chọn thời điểm sản xuất phù hợp, đồng thời kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm trong quá trình chăm sóc nấm. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung đánh giá kết quả triển khai, hiệu quả kinh tế và khả năng áp dụng mô hình trong điều kiện thực tế của địa phương. Qua quá trình thực hiện, việc hướng dẫn nông dân từ khâu lựa chọn nguyên liệu, xử lý và ủ rơm đến xếp mô, cấy meo giống, chăm sóc và thu hoạch được xác định là nội dung quan trọng để bảo đảm hiệu quả sản xuất.
Bên cạnh khâu kỹ thuật, việc tổ chức thu gom, vận chuyển và bảo đảm nguồn rơm đạt yêu cầu cũng cần được quan tâm khi mở rộng quy mô. Nguồn nguyên liệu phải được thu gom, bảo quản phù hợp để hạn chế ẩm mốc, ảnh hưởng đến quá trình trồng nấm. Đồng thời, nông dân cần tiếp tục nâng cao kỹ năng thực hành và chủ động tìm kiếm đầu ra cho nấm rơm, phân hữu cơ nhằm duy trì hiệu quả kinh tế lâu dài.
Một vấn đề khác là tổ chức sản xuất theo nhóm, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã để thuận lợi hơn trong thu gom rơm, đầu tư thiết bị, giảm công lao động và kết nối tiêu thụ. Khi các khâu từ nguyên liệu, sản xuất đến thị trường được liên kết chặt chẽ, mô hình sẽ có thêm điều kiện phát triển ổn định và mở rộng tại những địa bàn có nguồn rơm dồi dào.
Từ kết quả tại hộ ông Châu Văn Tài, mô hình “Quản lý rơm rạ tuần hoàn” cho thấy phụ phẩm sau thu hoạch lúa vẫn còn nhiều dư địa để khai thác. Việc kết hợp trồng nấm rơm và tận dụng giá thể làm phân hữu cơ không chỉ giúp gia tăng giá trị kinh tế mà còn khuyến khích nông dân thay đổi cách nhìn về quản lý phụ phẩm nông nghiệp.
Trong thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang tiếp tục phối hợp với địa phương tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và khuyến khích nông dân nghiên cứu áp dụng mô hình phù hợp với điều kiện thực tế. Cùng với việc nâng cao hiệu quả thu gom, sử dụng rơm rạ, cần chú trọng hỗ trợ kỹ thuật và kết nối thị trường để tạo nền tảng nhân rộng.
Đây cũng là hướng đi thiết thực góp phần thực hiện mục tiêu phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng đến nền nông nghiệp xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển bền vững.
Bài và ảnh: Vũ Thị Xuân Nhường
