Từ nguồn phụ phẩm nông nghiệp, thông qua xử lý và ứng dụng công nghệ phù hợp, có thể tạo ra nguyên liệu phục vụ sản xuất nấm, góp phần giảm lãng phí tài nguyên và mở thêm hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Đây cũng là nội dung được các nhà khoa học và ngành chuyên môn quan tâm khi khảo sát mô hình sản xuất nấm tại Trang trại nông nghiệp Hiền Nương, phường Thới Sơn, tỉnh An Giang.
Ngày 28/8, trong khuôn khổ chương trình khảo sát và làm việc giữa tỉnh An Giang với Đoàn công tác Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM), đoàn đã đến khảo sát mô hình sản xuất nấm tại Trang trại nông nghiệp Hiền Nương.
Hoạt động có sự tham gia của đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ, UBND phường Thới Sơn cùng các nhà khoa học thuộc ĐHQG-HCM. Chuyến khảo sát nhằm tìm hiểu thực tế hoạt động sản xuất, khai thác nguồn phụ phẩm nông nghiệp và trao đổi khả năng ứng dụng khoa học – công nghệ vào quá trình sản xuất.
Từ phụ phẩm đến nguồn nguyên liệu mới
Là địa phương có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp, An Giang tạo ra lượng lớn phụ phẩm từ trồng trọt. Nếu không được thu gom, xử lý và sử dụng hợp lý, những nguồn nguyên liệu này có thể trở thành chất thải, vừa gây lãng phí vừa tạo áp lực đối với môi trường.
Trong khi đó, nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp có thể được nghiên cứu, xử lý để trở thành nguyên liệu phục vụ những ngành sản xuất khác. Sản xuất nấm là một trong những hướng có khả năng tận dụng nguồn nguyên liệu này, qua đó kéo dài vòng đời của phụ phẩm và tạo thêm giá trị trên cùng một nguồn tài nguyên.
Tại Trang trại nông nghiệp Hiền Nương, đoàn công tác đã khảo sát thực tế mô hình sản xuất nấm, trao đổi về quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và khả năng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp làm giá thể.
Theo hướng tiếp cận này, phụ phẩm sau khi được xử lý phù hợp có thể trở thành một phần nguyên liệu đầu vào cho sản xuất nấm. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả ở quy mô lớn hơn, việc nghiên cứu thành phần nguyên liệu, quy trình xử lý, phối trộn và kiểm soát chất lượng giá thể là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm.
Đây cũng chính là điểm mà khoa học – công nghệ có thể đóng vai trò quan trọng, giúp chuẩn hóa những công đoạn mà sản xuất thủ công còn gặp khó khăn.
Đưa khoa học đến gần hơn với sản xuất
Qua khảo sát thực tế, các nhà khoa học có điều kiện tiếp cận trực tiếp những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất, từ nguồn nguyên liệu, điều kiện sản xuất đến yêu cầu về chất lượng sản phẩm.
Từ thực tế này, các hướng nghiên cứu có thể tập trung vào xử lý và chuẩn hóa phụ phẩm làm giá thể; ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nấm; kiểm soát chất lượng nguyên liệu; nâng cao hiệu quả sản xuất và nghiên cứu các giải pháp bảo quản, chế biến sản phẩm sau thu hoạch.
Điểm quan trọng là các nhiệm vụ nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của cơ sở. Một giải pháp công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi phù hợp với quy mô sản xuất, điều kiện đầu tư và khả năng tiếp nhận, vận hành của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp trong quá trình tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và người sản xuất, đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm và từng bước đi vào thực tiễn.
Hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn
Giá trị của việc tận dụng phụ phẩm không chỉ nằm ở việc giảm lượng chất thải phát sinh mà còn mở ra khả năng hình thành một chuỗi sản xuất tuần hoàn. Theo đó, phụ phẩm nông nghiệp có thể được thu gom, xử lý làm giá thể; giá thể phục vụ sản xuất nấm; sản phẩm nấm được sơ chế, chế biến và tiêu thụ. Sau quá trình sản xuất, phần phế phụ phẩm còn lại tiếp tục được nghiên cứu để tận dụng cho những mục đích khác.
Nếu được tổ chức hợp lý, cách làm này sẽ giúp hạn chế việc sử dụng tài nguyên theo mô hình một chiều, trong đó nguyên liệu được khai thác – sử dụng – thải bỏ. Thay vào đó, phụ phẩm của quá trình này có thể trở thành đầu vào cho quá trình khác, tạo thêm giá trị và giảm áp lực lên môi trường.
Đối với An Giang, đây là hướng có nhiều dư địa để nghiên cứu khi địa phương có nguồn phụ phẩm nông nghiệp phong phú. Tuy nhiên, việc phát triển cần dựa trên đánh giá cụ thể về từng loại phụ phẩm, khả năng cung ứng, chi phí thu gom – xử lý, yêu cầu kỹ thuật và thị trường sản phẩm.
Mở hướng cho nông nghiệp xanh, tuần hoàn
Từ một mô hình sản xuất nấm cụ thể, câu chuyện tận dụng phụ phẩm cho thấy hướng phát triển nông nghiệp trong thời gian tới không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất mà cần quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả sử dụng tài nguyên. Thay vì xem phụ phẩm là phần bỏ đi sau sản xuất, việc nghiên cứu để biến chúng thành nguyên liệu đầu vào cho những ngành sản xuất khác có thể tạo thêm giá trị, giảm chất thải và góp phần bảo vệ môi trường.
Trong thời gian tới, việc tăng cường hợp tác giữa tỉnh An Giang và ĐHQG-HCM giai đoạn 2026 – 2030 được kỳ vọng tạo thêm cơ hội triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học – công nghệ gắn với nhu cầu thực tế của địa phương. Đối với hệ thống khuyến nông, đây cũng là cơ hội phát huy vai trò kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất; lựa chọn những tiến bộ kỹ thuật phù hợp để chuyển giao, xây dựng mô hình trình diễn và từng bước nhân rộng.
Từ phụ phẩm nông nghiệp đến giá thể trồng nấm, từ sản phẩm nấm đến những nguồn nguyên liệu có thể tiếp tục được tận dụng, cách tiếp cận tuần hoàn đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp. Khi khoa học – công nghệ được đặt đúng vào nhu cầu thực tế, những nguồn tài nguyên tưởng như bỏ đi có thể tiếp tục tạo ra giá trị, góp phần xây dựng nền nông nghiệp An Giang xanh, hiệu quả và bền vững.
Bài và ảnh: Nguyễn Ngọc Trâm
