Những năm gần đây, việc áp dụng quy trình canh tác lúa “1 phải 5 giảm” đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực cho nông dân, không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao năng suất, chất lượng hạt lúa. Đặc biệt, khi kết hợp với mô hình “Ruộng lúa bờ hoa”, nhiều hộ dân còn tận dụng diện tích bờ bao để trồng các loại cây ngắn ngày như mướp, đậu bắp, khổ qua, dưa leo và các loại hoa dẫn dụ thiên địch, tạo thêm nguồn thu nhập đáng kể trong mỗi vụ sản xuất.
Theo ngành nông nghiệp, “1 phải 5 giảm” gồm một yêu cầu bắt buộc là sử dụng giống lúa xác nhận; năm nội dung cần giảm gồm giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân đạm, giảm thuốc bảo vệ thực vật, giảm lượng nước tưới và giảm thất thoát sau thu hoạch. Đây là giải pháp kỹ thuật đã được chứng minh mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu vào và tăng lợi nhuận trên cùng diện tích canh tác.
Từ những kiến thức được tập huấn, nhiều nông dân xã Châu Phú đã mạnh dạn thay đổi tập quán sản xuất. Thay vì gieo sạ dày từ 150 – 200 kg giống/ha như trước đây, bà con giảm xuống còn khoảng 80 – 100 kg/ha. Ruộng lúa thông thoáng hơn, cây lúa phát triển khỏe, hạn chế sâu bệnh và giảm lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giảm nước tưới giúp cây lúa hạn chế được sự tấn công của sâu bệnh, đặc biệt là hạn chế đỗ ngã giảm thất thoát trong thu hoạch. Tất cả những yếu tố trên giúp giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân.
Không dừng lại ở đó, mô hình “Ruộng lúa bờ hoa” đã được nhiều địa phương triển khai với cách làm linh hoạt và sáng tạo. Bên cạnh việc trồng các loại hoa như sao nhái, cúc mặt trời hay hoa đậu biếc để thu hút thiên địch, nhiều nông dân còn tận dụng bờ bao, bờ ruộng để trồng các loại cây cho trái như mướp, đậu bắp, khổ qua, dưa leo, các loại đậu,.. hoặc các loại rau màu ngắn ngày có hoa.
Những loại cây này có ưu điểm dễ trồng, ít tốn diện tích, tận dụng được nguồn nước và công chăm sóc sẵn có. Chỉ sau 45 – 60 ngày gieo trồng, nông dân đã có thể thu hoạch và bán ra thị trường. Mỗi ngày, một số hộ có thể thu từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng từ việc bán các loại cây trồng này, góp phần tăng thêm thu nhập trong khi chờ thu hoạch lúa.
Ngoài giá trị kinh tế, bờ ruộng còn tạo môi trường sinh thái thuận lợi cho các loài thiên địch phát triển. Các loài ong ký sinh, bọ rùa, nhện bắt mồi và nhiều côn trùng có ích khác thường tập trung tại những khu vực có hoa, góp phần kiểm soát tự nhiên các đối tượng sâu hại trên đồng ruộng. Nhờ đó, trong vụ Hè thu 2026 nông dân giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí sản xuất và hạn chế tác động đến môi trường.
Thực tế tại nhiều cánh đồng cho thấy, việc kết hợp sản xuất lúa theo quy trình “1 phải 5 giảm” với mô hình “Ruộng lúa bờ hoa” đã tạo ra hiệu quả kép. Chi phí đầu tư giảm, năng suất lúa được duy trì ổn định, trong khi nguồn thu từ cây trồng trên bờ ruộng giúp tăng thêm lợi nhuận cho gia đình. Nhiều hộ dân đánh giá đây là giải pháp sản xuất phù hợp trong điều kiện giá vật tư nông nghiệp còn ở mức cao như hiện nay.
Có thể nói, từ những kiến thức lý thuyết được chuyển giao qua các lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ, khi được áp dụng linh hoạt vào thực tiễn đã mang lại những kết quả thiết thực cho người nông dân. Mô hình “1 phải 5 giảm” kết hợp “Ruộng lúa bờ hoa” không chỉ hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn thu nhập, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và cải thiện đời sống của bà con nông dân.
Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp khuyến khích nông dân tiếp tục nhân rộng mô hình, phát huy lợi thế của từng địa phương, xây dựng những cánh đồng xanh, sạch, an toàn và hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiện đại thích ứng với biến đổi khí hậu./.
Bài và ảnh: Minh Triết – Mộng Tuyền
