Tại Hội nghị đánh giá kết quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa giai đoạn 2021-2025 và định hướng thực hiện giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh An Giang, được tổ chức ngày 30/6/2026, UBND xã Châu Phú đã trình bày tham luận với chủ đề “Công tác lập quy hoạch, kế hoạch thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang cây ăn trái; đánh giá thuận lợi, khó khăn, kiến nghị đề xuất”. Tham luận đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong công tác quy hoạch, tổ chức sản xuất và định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo báo cáo, nông nghiệp tiếp tục là ngành kinh tế chủ lực của xã Châu Phú. Với tổng diện tích đất canh tác hơn 6.800 ha, địa phương đã phát huy hiệu quả hệ thống 22 tiểu vùng đê bao khép kín, bảo đảm phục vụ toàn bộ diện tích sản xuất nông nghiệp. Trong đó, 11 vùng chuyên canh sản xuất 3 vụ được duy trì ổn định, góp phần đưa tổng sản lượng lương thực đạt trên 145.600 tấn, giá trị sản xuất bình quân đạt khoảng 272 triệu đồng/ha, hoàn thành vượt các chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã đề ra.
Không chỉ duy trì thế mạnh sản xuất lúa, Châu Phú còn chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển nông nghiệp. Địa phương hiện quản lý vùng nuôi trồng thủy sản công nghệ cao quy mô khoảng 600 ha, sản lượng trên 100.000 tấn mỗi năm; đồng thời tích cực triển khai Đề án phát triển một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó, xã đã xây dựng thành công ba sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối tiêu thụ nông sản thông qua các nền tảng thương mại điện tử.
Một trong những nội dung được đại biểu quan tâm là công tác quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả. Thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp, UBND xã Châu Phú đã chủ động rà soát quỹ đất, xây dựng kế hoạch chuyển đổi theo từng năm và cả giai đoạn; xác định rõ các vùng sản xuất, diện tích cũng như các loại cây ăn trái chủ lực như mít, sầu riêng, xoài… phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng của địa phương. Công tác hướng dẫn người dân đăng ký chuyển đổi, thẩm định hồ sơ và tổ chức thực hiện được triển khai đồng bộ, đúng quy định.
Đến nay, diện tích cây ăn trái trên địa bàn xã đạt hơn 154 ha, trong đó mít chiếm 51 ha, sầu riêng 21 ha, dừa 15 ha, xoài 12 ha cùng nhiều loại cây ăn trái khác. Phần lớn diện tích này được chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả sang sản xuất chuyên canh, từng bước hình thành các vùng trồng tập trung, mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 3-5 lần so với sản xuất lúa truyền thống trên cùng diện tích. Theo quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030, xã tiếp tục duy trì trên 5.400 ha đất chuyên trồng lúa, đồng thời bố trí hơn 260 ha đất trồng cây lâu năm và trên 106 ha đất trồng cây hằng năm khác, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững trong thời gian tới.
Bên cạnh những kết quả đạt được, tham luận cũng chỉ ra nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi. Trong đó, hệ thống thủy lợi nội đồng được thiết kế chủ yếu phục vụ sản xuất lúa nên chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kiểm soát nước đối với cây ăn trái lâu năm. Chi phí đầu tư ban đầu cho việc lên liếp, mua cây giống và lắp đặt hệ thống tưới khá lớn, vượt khả năng của nhiều hộ dân. Ngoài ra, việc liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp tuy đã được hình thành nhưng chưa thật sự bền vững, giá cả nông sản vẫn chịu nhiều tác động từ thị trường tự do.
Từ thực tiễn địa phương, UBND xã Châu Phú đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chuyển đổi trong giai đoạn tới. Theo đó, địa phương sẽ tiếp tục quản lý chặt chẽ quy hoạch, không để xảy ra tình trạng chuyển đổi tự phát ngoài vùng quy hoạch; tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, mở rộng các lớp tập huấn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP; đẩy mạnh xây dựng và cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Đồng thời, xã kiến nghị các ngành chức năng hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, tăng cường kết nối doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản, hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi cho người dân đầu tư chuyển đổi, cũng như tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi và hạ tầng phục vụ các vùng sản xuất tập trung.
Những kinh nghiệm thực tiễn được xã Châu Phú chia sẻ tại hội nghị cho thấy, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất lúa kém hiệu quả không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn tạo nền tảng hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao và phát triển theo chuỗi giá trị. Đây cũng là một trong những mô hình đáng tham khảo để các địa phương trong tỉnh tiếp tục nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bền vững trong giai đoạn 2026-2030./.
Bài và ảnh: Trương Thanh Phong
