Giữa vùng biên giới Tây Nam của Tổ quốc, những cánh đồng lúa trải dài bất tận ở xã Vĩnh Gia đang từng ngày thay da đổi thịt. Không chỉ là vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh An Giang, Vĩnh Gia còn đang trở thành điểm sáng trong thực hiện Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh của Chính phủ.
Từ những thửa ruộng sản xuất theo tập quán truyền thống, hôm nay người nông dân Vĩnh Gia đã mạnh dạn thay đổi tư duy, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tham gia các chuỗi liên kết sản xuất hiện đại. Những con số biết nói đang minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ ấy.
Xã Vĩnh Gia hiện có khoảng 16.000 ha đất nông nghiệp, trong đó 15.300 ha đất sản xuất lúa, chiếm hơn 95% diện tích sản xuất nông nghiệp toàn xã. Đây là một trong những địa phương có quy mô sản xuất lúa lớn của tỉnh An Giang.
Nhận thức rõ tiềm năng và lợi thế đó, địa phương đã chủ động xây dựng vùng sản xuất lúa chất lượng cao theo định hướng của Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Giai đoạn 2025 – 2030, xã quy hoạch 40 tiểu vùng sản xuất với diện tích 9.914 ha, riêng năm 2026 đăng ký thực hiện 5.106 ha.
Đây không chỉ là mục tiêu phát triển sản xuất mà còn là chiến lược nâng cao giá trị hạt gạo, tăng thu nhập cho nông dân và bảo vệ môi trường trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.
Một trong những thành công nổi bật của Vĩnh Gia là sự thay đổi nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp bền vững.
Trong thời gian qua, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã đã phối hợp với ban ấp và công ty tổ chức 20 lớp tập huấn chuyên đề về Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, sử dụng rơm rạ, mã số vùng trồng và các tiến bộ kỹ thuật với 600 lượt nông dân tham gia.
Thông qua các lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ, hệ thống truyền thanh cơ sở và các nhóm Zalo nông dân, người dân từng bước hiểu rõ lợi ích của các quy trình canh tác tiên tiến như:
- 1 phải 5 giảm;
- 3 giảm 3 tăng;
- Quản lý nước ngập khô xen kẽ;
- Giảm phát thải khí nhà kính;
- Thu gom và xử lý rơm rạ sau thu hoạch;
- Liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.
Từ đó, tư duy sản xuất chạy theo năng suất đã dần chuyển sang sản xuất chú trọng chất lượng, hiệu quả và phát triển bền vững.
Dù gặp không ít khó khăn trong giai đoạn đầu triển khai, nhưng Vĩnh Gia đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ.
Đến nay, diện tích sản xuất tham gia Đề án đạt 4.015 ha, tương đương 78,63% kế hoạch năm 2026. Trong đó:Diện tích áp dụng quy trình 3 giảm 3 tăng đạt 4.775 ha, tương đương 93,51% diện tích đăng ký; Diện tích áp dụng 1 phải 5 giảm đạt 2.088 ha, tương đương 40,89% diện tích đăng ký; Diện tích thu gom rơm rạ sau thu hoạch đạt 2.876 ha, chiếm 56,32% diện tích tham gia đề án. Đặc biệt, có 165 hộ nông dân thuộc 2 Hợp tác xã tích cực tham gia các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Những con số này cho thấy sự đồng thuận rất lớn của người dân trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh.
Năm 2026, Vĩnh Gia triển khai thành công 02 mô hình sản xuất lúa phát thải thấp với tổng diện tích 758 ha.
Nổi bật là Vụ Đông xuân 2025-2026 thực hiện 01 mô hình 470 ha thuộc Dự án TRVC – Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long, được Chính phủ Hà Lan tài trợ.
Vụ Hè thu 2026 thực hiện 01 mô hình “Canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp trên địa bàn tỉnh An Giang” với diện tích 288 ha tại Ấp Vĩnh Lạc từ nguồn vốn hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông tỉnh.
Các hộ tham gia được hướng dẫn áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật tiên tiến như giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng chế phẩm sinh học, quản lý dịch hại tổng hợp IPM, quản lý nước tiết kiệm và ghi chép nhật ký sản xuất phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Điều đáng chú ý là các mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn góp phần giảm phát thải khí methane trong sản xuất lúa, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đổi mới kỹ thuật sản xuất, Vĩnh Gia còn chú trọng xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Đến nay, tổng diện tích liên kết tiêu thụ đạt 1.045 ha, tương đương 20,46% diện tích tham gia đề án.
Nhiều doanh nghiệp lớn đã tham gia liên kết với nông dân như:
- Tập đoàn Lộc Trời: 443 ha;
- Hợp tác xã An Phát Lộc: 550 ha;
- Công ty Cửu Long: 100 ha;
- Công ty Vinarice: 470ha;
Thông qua liên kết, nông dân được hỗ trợ đầu vào, tiếp cận kỹ thuật sản xuất hiện đại và quan trọng nhất là ổn định đầu ra sản phẩm, hạn chế tình trạng bị ép giá khi vào vụ thu hoạch.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, các mô hình sản xuất tại Vĩnh Gia còn tạo ra nhiều giá trị xã hội và môi trường.
Việc giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và áp dụng quản lý nước tiết kiệm đã góp phần giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phục hồi hệ sinh thái đồng ruộng. Đồng thời, các chương trình tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật đã giúp nâng cao trình độ sản xuất của người dân, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp hiện đại.
Từ những cánh đồng sản xuất truyền thống, Vĩnh Gia đang từng bước hình thành vùng sản xuất lúa chất lượng cao quy mô lớn, gắn với tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Với hơn 15.300 ha đất sản xuất lúa, trên 4.000 ha đã tham gia Đề án 1 triệu héc-ta, hàng nghìn héc-ta áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến cùng sự đồng hành của hợp tác xã, doanh nghiệp và ngành chuyên môn, Vĩnh Gia đang tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài.
Những mùa vàng hôm nay không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn mở ra tương lai về một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững. Đó chính là minh chứng sinh động cho sự quyết tâm đổi mới của chính quyền và người dân Vĩnh Gia trên hành trình nâng tầm giá trị hạt gạo Việt Nam.
Bài và ảnh: Ngô Huyền Trang
