Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh mẽ đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là tại các vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, việc tìm kiếm những mô hình canh tác thích ứng, hiệu quả và bền vững đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Một trong những mô hình được đánh giá cao hiện nay là sản xuất lúa trên nền đất tôm theo tiêu chuẩn SRP (Sustainable Rice Platform – Nền tảng lúa gạo bền vững). Mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị hạt gạo mà còn góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện sinh kế cho người nông dân.
Mô hình được thực hiện tại xã An Biên, với quy mô 50 hécta (ha), có 30 hộ nông dân tham gia là Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hưng Nông. Áp dụng quy trình tiến bộ kỹ thuật đảm bảo canh tác với lượng giống gieo sạ 100 kg/ha, được sử dụng là giống ST25. Đồng thời quản lý nước theo quy trình tưới ngập khô xen kẽ, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp theo IPM.
Để tạo môi trường cho côn trùng có ích, thiên địch phát triển nông dân mạnh dạn giảm mạnh phân vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học, trồng hoa, bông trên bờ vuông để thu hút thiên địch. Đồng thời sử dụng chế phẩm sinh học, thuốc bảo vệ thực vật dạng sinh học để phòng trừ dịch hại và áp dụng theo nguyên tắc 4 đúng.
Mô hình được thực hiện từ tháng 8 – 12/2025, nông dân tham được hỗ trợ 50% lúa giống, phân bón hữu cơ, được tham gia tập huấn về kỹ thuật canh tác lúa tôm và ghi chép nhật ký sản xuất theo quy trình. Một yếu tố quan trọng góp phần vào thành công của mô hình là sự tham gia của hợp tác xã và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Nông dân không còn sản xuất manh mún mà liên kết với nhau trong hợp tác xã để áp dụng đồng bộ quy trình SRP.
Việc sử dụng giống lúa phù hợp với điều kiện đất tôm, có khả năng chịu mặn và kháng sâu bệnh tốt. Lượng giống gieo sạ giảm đáng kể so với trước đây, giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, hạn chế sâu bệnh và giảm chi phí. Phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng theo nguyên tắc “4 đúng”, ưu tiên các chế phẩm sinh học, thân thiện với môi trường.
Kết quả thực hiện mô hình cho thấy tổng chi phí sản xuất thấp hơn 2.380.000 đồng/ha so với ngoài mô hình cụ thể: Chi phí giống trong mô hình sử dụng lượng giống gieo sạ hợp lý nên giúp giảm 500.000 đồng/ha. Tăng cường sử dụng phân hữu cơ, Humic nhằm cải thiện đất và dinh dưỡng cây trồng, lượng phân bón hóa học được cắt giảm được 3.390.000 đồng/ha, góp phần giảm chi phí và hạn chế tác động xấu đến môi trường. Ngoài ra, chi phí thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm đáng kể nhờ áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý và quản lý dịch hại hiệu quả.
Thực tế cho thấy mô hình sản xuất lúa trên nền đất tôm theo tiêu chuẩn SRP đã tăng năng suất 0,28 tấn/ha so với đối chứng với giá bán 9.500 đồng/kg. Nên doanh thu tăng 2.660.000 đồng/ha so với ngoài mô hình, lợi nhuận trong mô hình cũng cao hơn 5.040.000 đồng/ha so với ngoài mô hình.
Ông Huỳnh Phi Lơ – nông dân thực hiện mô hình cho biết: “Mô hình sản xuất lúa trên nền đất tôm theo tiêu chuẩn SRP năm 2025” dễ thực hiện, lúa phát triển tốt, phù hợp với địa phương, nên nhân rộng mô hình này để giúp người dân giảm chi phí trong canh tác, tăng thêm lợi nhuận.
Mô hình được nhiều bà con nông dân đánh giá cao đã giúp tăng lợi nhuận, giảm chi phí đầu vào và tăng năng suất đã góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống kinh tế cho hộ tham gia mô hình, tạo động lực để nông dân yên tâm gắn bó với sản xuất lúa. Thông qua mô hình, nông dân được tiếp cận và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến như: gieo sạ với lượng giống hợp lý; cân đối dinh dưỡng, tăng sử dụng phân hữu cơ, humic; Giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Việc tăng cường sử dụng phân hữu cơ giúp cải thiện độ phì đất, tăng hàm lượng mùn và hệ vi sinh vật có lợi trong đất. Góp phần sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Mô hình giảm sử dụng vật tư đầu vào hóa học và tối ưu quy trình canh tác góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa, tăng khả năng thích ứng với điều kiện thời tiết bất lợi và biến đổi khí hậu. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng sản xuất, từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống theo hướng khoa học và hiệu quả hơn.
Ông Lê Văn Dũng- Phó giám Đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang khẳng định: khi áp dụng mô hình “Sản xuất lúa trên nền đất tôm theo tiêu chuẩn SRP là hướng đi tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay. Mô hình này không chỉ giúp nông dân giảm chi phí, tăng thu nhập mà còn bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị hạt gạo và con tôm. Điểm quan trọng nhất của SRP là thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Trước đây bà con chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, nay chuyển sang làm theo quy trình, có ghi chép, có kiểm soát. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng vùng nguyên liệu bền vững và liên kết với doanh nghiệp.
Bài và ảnh: Kim Loan
Trạm KTNN Khu vực An Biên
