Trong ba ngày, từ 02 – 04/03/2026, tại hội trường Văn phòng Điều phối nông nghiệp, nông thôn vùng ĐBSCL trụ sở tại Cần Thơ đã diễn ra buổi tập huấn về ứng dụng viễn thám trong sử dụng đất nông nghiệp (tuần thứ 07), với mục tiêu tạo ra những bản đồ số phục vụ cho phát triển nông nghiệp tại vùng ĐBSCL.
Trong bối cảnh ĐBSCL đang chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và yêu cầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng, việc có được hệ thống dữ liệu không gian cập nhật, chính xác là yêu cầu cấp thiết. Ứng dụng viễn thám giúp cơ quan quản lý quan sát diện rộng, theo dõi liên tục và giảm đáng kể chi phí khảo sát thực địa.
Với nhu cầu mang tính thực tiễn và cấp thiết, Văn phòng Điều phối nông nghiệp, nông thôn vùng ĐBSCL đã chủ động phối hợp với các đơn vị chuyên môn và đối tác quốc tế tổ chức lớp tập huấn ứng dụng công nghệ viễn thám trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Hoạt động này nhằm từng bước nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật tại các địa phương, đáp ứng yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu số và bản đồ hiện trạng sản xuất phục vụ công tác quy hoạch, điều hành ngành.
Lớp tập huấn được tổ chức trong khuôn khổ dự án Blue Dragon (Hà Lan), với sự tham gia giảng dạy trực tiếp của hai chuyên gia quốc tế là ông Rober van Ede và bà Petra Hulsman, ông Trương Trí Quang và bà Phan Kiều Diễm – Đại học Cần Thơ, cùng hơn 30 học viên đến từ các sở, ngành, trung tâm khuyến nông và đơn vị chuyên môn của các tỉnh trong khu vực.
Mục tiêu xuyên suốt của khóa học là trang bị cho học viên kiến thức nền tảng và kỹ năng thực hành về sử dụng phần mềm QGIS trong khai thác dữ liệu viễn thám, phục vụ phân tích, đánh giá và quản lý đất nông nghiệp một cách khoa học và hiệu quả hơn.
Trong khóa tập huấn, QGIS được lựa chọn là công cụ chính để xử lý và phân tích dữ liệu viễn thám. Đây là phần mềm GIS mã nguồn mở, cho phép người dùng dễ dàng tích hợp nhiều loại dữ liệu không gian khác nhau, từ ảnh vệ tinh, bản đồ nền, số liệu điều tra đến dữ liệu thống kê chuyên ngành.
Ưu điểm lớn của QGIS là khả năng tùy biến cao, cộng đồng người dùng rộng lớn và phù hợp với điều kiện triển khai tại các địa phương, nhất là trong bối cảnh ngân sách cho chuyển đổi số còn hạn chế.
Các học viên được hướng dẫn từ những thao tác cơ bản như nạp dữ liệu, chuẩn hóa hệ tọa độ, xử lý ảnh vệ tinh, đến các nội dung chuyên sâu như gộp ảnh, trích xuất chỉ số thực vật NDVI, xây dựng thuật toán phân loại và đánh giá độ chính xác kết quả. Nội dung phân loại hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp được xem là “xương sống” của khóa tập huấn. Dựa trên dữ liệu ảnh vệ tinh và thuật toán phân loại có giám sát, các học viên thực hành xây dựng bản đồ phân loại các nhóm đất như đất lúa, cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản, đất bỏ hoang hoặc đất chuyển đổi mục đích sử dụng.
Ngoài ra, khóa học còn giới thiệu thêm một số chỉ số viễn thám khác, kết hợp với dữ liệu đầu vào như bản đồ đất, khí tượng thủy văn và thông tin canh tác, nhằm nâng cao độ chính xác trong phân tích và dự báo.
Phát biểu tại buổi tổng kết lớp tập huấn, đại diện ban tổ chức đánh giá cao tinh thần học tập nghiêm túc của các học viên, đồng thời khẳng định ứng dụng công nghệ viễn thám là một trong những mảnh ghép quan trọng nhưng còn thiếu trong bức tranh chuyển đổi số nông nghiệp hiện nay. Việc làm chủ QGIS và công nghệ viễn thám được kỳ vọng sẽ giúp các đơn vị từng bước hình thành đội ngũ cán bộ kỹ thuật nòng cốt, có khả năng triển khai và nhân rộng các ứng dụng GIS trong quản lý nông nghiệp. Tuy nhiên, một vài điểm hạn chế hiện nay bao gồm: hạn chế về nguồn nhân lực chuyên sâu, thiếu dữ liệu đầu vào đồng bộ, cũng như sự kết nối chưa chặt chẽ giữa công nghệ và nhu cầu thực tiễn của người sản xuất.
Từ những lớp tập huấn ban đầu, một bức tranh mới về nông nghiệp số đang dần được hoàn thiện. Dù còn nhiều khó khăn, nhưng có thể khẳng định rằng, ứng dụng công nghệ viễn thám thông qua QGIS chính là một trong những mảnh ghép cần thiết, góp phần hoàn thiện bức tranh chuyển đổi số nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.
Bài và ảnh: Lê Giang
