Trong bối cảnh sản xuất lúa gạo đang đứng trước yêu cầu cấp bách về giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng thân thiện với môi trường trở thành vấn đề được đặc biệt quan tâm. Hội thảo “Ứng dụng chế phẩm sinh học R3 trên đồng ruộng” được tổ chức ngày 9/1, tại ấp Vĩnh Thành B, xã Bình An, tỉnh An Giang. Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Huỳnh Đào Nguyên và đông đảo bà con nông dân trong xã đến tham dự. Hội thảo không là dịp đánh giá kết quả thực tiễn mà còn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong việc chuyển đổi tập quán canh tác theo hướng nông nghiệp xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.
Vai trò nhiệm vụ khuyến nông trong chuyển đổi nông nghiệp xanh
Phát biểu tại hội thảo, bà Huỳnh Đào Nguyên Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang nhấn mạnh: Với vai trò nhiệm vụ khuyến nông tác động những giải pháp tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ tiến tiến đến bà con nông dân tiếp cận và ứng dụng để giảm chi phí và giảm thiểu tình trạng đốt rơm rạ, hướng tới sản xuất lúa bền vững giảm phát thải khí nhà kính, góp phần đạt mục tiêu đề án 1 triệu hecta lúa.
Bên cạnh đó, bà Nguyên cũng lưu ý đối với chế phẩm sinh học phân huỷ rơm rạ có hàm lượng dinh dưỡng đạm, lân, kali rất cao, do đó nếu sử dụng liên tiếp các vụ thì dinh dưỡng trả về cho đất rất lớn nhằm giải quyết giảm lượng phân bón cho cây trồng cũng như giảm đáng kể chi phí trong sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế.
Theo báo cáo trình bày tại hội thảo, chế phẩm sinh học R3 được nghiên cứu với mục tiêu cải tạo đất, phân hủy nhanh rơm rạ, lúa lẫn, phụ phẩm cây trồng, chất hữu cơ thành mùn bã hữu cơ. Qua đó, tăng độ phì nhiêu, bổ sung dinh dưỡng và vi sinh vật hữu ích, giảm mùi hôi và khí độc, hạn chế ngộ độc hữu cơ, tăng cường hệ vi sinh vật có lợi, giúp trả dinh dưỡng về cho đất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Đặc biệt, R3 được đánh giá là thân thiện với môi trường, góp phần hạn chế tồn dư hóa chất trong đất và nước.
Xử lý rơm rạ trên đồng ruộng cải tạo đất
Tại hội thảo, các đại biểu được trực tiếp tham quan ruộng trình diễn mô hình sử dụng chế phẩm sinh học R3. Theo đó, sau thu hoạch lúa, rơm rạ được cài vùi, phun chế phẩm R3 và giữ ẩm để thúc đẩy quá trình phân hủy sinh học. Chỉ sau một thời gian ngắn, lượng rơm rạ đã phân hủy đáng kể, chuyển hóa thành nguồn mùn hữu cơ cải tạo đất.
Theo ông Lê Hữu Minh, cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông cho biết, chế phẩm sinh học R3 chứa các chủng vi sinh vật có lợi, giúp phân hủy rơm rạ nhanh, hạn chế hiện tượng ngộ độc hữu cơ, đồng thời ức chế mầm bệnh trong đất. Qua theo dõi mô hình cho thấy đất ruộng tơi xốp hơn, rễ lúa phát triển tốt, giảm lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong vụ và vụ tiếp theo nếu thực hiện liên tục.
Kết quả bước đầu từ mô hình trình diễn
Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại hội thảo là phần trình bày kết quả từ mô hình ứng dụng R3 trên đồng ruộng được Trung tâm Khuyến nông thực hiện ở vụ Đông Xuân 2025-2026. Kết quả cho thấy năng suất đạt 7,4 tấn/ha, ngoài mô hình chỉ đạt 7,28 tấn/ha. Giá thành chỉ có 3.699 đồng/kg, trong khi ngoài mô hình 3.840 đồng/kg, qua đó lợi nhuận mô hình cũng tăng cao.
Ngoài ra, khi sử dụng chế phẩm sinh học R3 cho thấy rơm rạ được phân hủy nhanh, trả lại dinh dưỡng cho đất, tăng độ tơi xốp và độ phì nhiêu, tăng khả năng giữ nước, giảm phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), từ đó nâng cao năng suất lúa, tăng hiệu quả kinh tế.
Không chỉ dừng lại ở số liệu kỹ thuật, hội thảo dành nhiều thời gian để bà con nông dân trực tiếp hỏi cách sử dụng R3, giá bán cũng như kỹ thuật ứng dụng chế phẩm sinh học vào đồng ruộng khi mùa mưa, nắng … đã mang đến cuộc hội thảo sinh động và thuyết phục.
Chế phẩm sinh học phân hủy rơm rạ là tiêu chí trong quy trình thực hiện đề án 1 triệu hecta lúa.
Bà Huỳnh Đào Nguyên cũng thông tin thêm, hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại chế phẩm sinh học phân hủy rơm ra, R3 là một trong những chế phẩm mà Khuyến nông muốn giới thiệu cho bà con nông dân. Thực tế khi nông dân tham quan ngoài đồng và số liệu thu thập thực tế từ mô hình trình diễn có thể thấy được việc ứng dụng chế phẩm sinh học R3 dễ thực hiện, rơm rạ được phân hủy trả lại dinh dưỡng cho đất, vừa bảo vệ môi trường tiết kiệm chi phí sản xuất nhờ nguồn phân hữu cơ. Tuy nhiên, nhiệm vụ khuyến nông là làm cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp, tùy bà con nông dân lựa chọn sản phẩm phù hợp cho từng loại đất canh tác của mình.
Phân hủy rơm rạ là một trong những tiêu chí góp phần đạt mục tiêu thực hiện đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao phát thải thấp. Sau buổi tham quan thực tế ngoài đồng ruộng và các số liệu đã được báo cáo bước đầu cho thấy sản phẩm R3 xử lý trên đồng ruộng giúp phân hủy rơm rạ, từ đó cung cấp thêm dinh dưỡng cho đất, giảm chi phí phân bón, sâu bệnh cũng như số lần phun xịt thuốc bảo vệ thực vật, giảm ô nhiễm môi trường, hướng tới sản xuất xanh, góp phần đạt mục tiêu đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao phát thải thấp.
Nông dân tâm đắt với chế phẩm sinh học
Ông Lê Thanh Nhàn, giám đốc Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Vĩnh Thành B, xã Bình An, trồng lúa nhiều năm tại xã tham gia mô hình, chia sẻ: “Ban đầu tôi cũng e dè vì quen với cách làm cũ sau khi thu hoạch lúa sẽ đốt rơm, dùng phân, thuốc hóa học. Nhưng khi được cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông khuyến cáo và hướng dẫn sử dụng R3, tôi thực hiện thử 2 hecta. Đến nay hiệu quả rõ rệt rơm rạ được phân hủy hoàn toàn sau gần một tháng, lúa cứng cây hơn, rễ nhiều, ít đổ ngã. Đặc biệt là giảm được lượng phân hóa học, tính ra chi phí thấp hơn mà ruộng lại khỏe, năng suất lại cao hơn ruộng bên ngoài mô hình, vụ tới tôi sẽ đứng ra để kêu gọi nông dân trong HTX thực hiện hết diện tích đất để giảm chi phí sản xuất”.
Cùng quan điểm, nông dân Danh Nhanh, ấp Hòa Thuận, xã Bình An cho biết khi tham quan mô hình thấy việc sử dụng chế phẩm sinh học R3 giúp lá ủ còn tốt, lá lúa có màu xanh đẹp hơn, ít âu bệnh, cứng cây. Bên đồng ruộng của tôi hiện chưa sử dụng loại R3 này, nhưng trong vụ tới tôi sẽ áp dụng thử chế phẩm sinh học để giảm chi phí và tự tin vì sản phẩm an toàn hơn, không lo tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
Theo nhiều nông dân tham dự hội thảo, điểm đáng ghi nhận của R3 là dễ sử dụng, phù hợp với tập quán canh tác hiện nay. Tuy nhiên, bà con cũng mong muốn được tập huấn thường xuyên hơn để sử dụng đúng liều lượng, đúng thời điểm, tránh tâm lý nóng vội hoặc lạm dụng.
Kỳ vọng vào một nền nông nghiệp xanh
Theo bà Huỳnh Đào Nguyên, chủ trương phát triển những mô hình xanh, sạch sinh thái, giảm phụ thuộc vào hóa chất là định hướng xuyên suốt của ngành nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, chế phẩm sinh học đóng vai trò then chốt, giúp tái tạo hệ sinh thái đất, cân bằng vi sinh vật, nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng.
Ứng dụng chế phẩm sinh học không chỉ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn là giải pháp quan trọng để giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất. Hội thảo hôm nay là dịp để chúng ta cùng nhìn nhận, đánh giá một cách khách quan hiệu quả của mô hình, từ đó có định hướng nhân rộng phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng vùng.
Khép lại hội thảo, nhiều đại biểu bày tỏ kỳ vọng rằng những mô hình ứng dụng chế phẩm sinh học sẽ tiếp tục được mở rộng lấy hiệu quả kinh tế, môi trường làm trọng tâm, góp phần thực hiện đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Hội thảo là bước khởi đầu cho sự thay đổi nhận thức và hành động của nông dân, hướng tới một nền nông nghiệp phát triển bền vững, an toàn và có trách nhiệm với môi trường.
Bài và ảnh: Trang Nghiêm
