Sáng 08/04, tại phường Rạch Giá – tỉnh An Giang, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) tổ chức Hội thảo “Tham vấn đánh giá tiềm năng áp dụng thực hành quản lý rơm giảm phát thải”. Hội thảo thu hút sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, nhằm cùng nhìn nhận thực trạng và đề xuất giải pháp khai thác hiệu quả nguồn phụ phẩm rơm rạ trên địa bàn tỉnh.
Phát biểu khai mạc tại buổi hội thảo, ông Trần Thanh Hiệp – Phó Giám đốc Sở NN và MT tỉnh An Giang nhấn mạnh, An Giang là một trong những địa phương trọng điểm sản xuất lúa của cả nước, với diện tích gieo trồng hằng năm trên 1,3 triệu ha, sản lượng đạt khoảng 8,7 triệu tấn. Đi liền với đó là lượng rơm rạ phát sinh rất lớn, ước tính tương đương hàng triệu tấn mỗi năm. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển hướng sang phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính, rơm rạ không còn là “phế phẩm” mà đang dần trở thành nguồn tài nguyên quan trọng nếu được quản lý và sử dụng hợp lý.
Thực tế hiện nay cho thấy, việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch tại địa phương vẫn còn nhiều bất cập. Một bộ phận nông dân vẫn duy trì tập quán đốt rơm ngoài đồng để nhanh chóng vệ sinh đồng ruộng, trong khi phần lớn rơm còn lại được vùi trực tiếp xuống ruộng nhưng chưa qua xử lý sinh học. Theo số liệu tham luận tại hội thảo, tỷ lệ thu gom rơm rạ chỉ đạt từ 8 – 22% tùy theo từng vụ, trong khi tỷ lệ đốt rơm vẫn chiếm trên 26%. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn sinh khối lớn mà còn phát sinh khí nhà kính như CH₄, CO₂, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Trong khi đó, các chuyên gia nhận định, rơm rạ hoàn toàn có thể trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn. Nhiều mô hình đã chứng minh hiệu quả như trồng nấm rơm, sản xuất phân hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi hay chế biến thành nhiên liệu sinh khối. Đáng chú ý, mô hình “lúa – nấm – phân hữu cơ” cho thấy tiềm năng rõ rệt: từ 1 tấn rơm khô có thể sản xuất khoảng 100 kg nấm tươi, phần bã tiếp tục được tái sử dụng làm phân bón trả lại cho đất, góp phần cải thiện độ phì nhiêu và giảm chi phí đầu vào cho nông dân.
Tại hội thảo, đại diện Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) đã trình bày phương pháp đánh giá tiềm năng thu gom rơm rạ theo hướng khoa học, dựa trên nhiều yếu tố như điều kiện đồng ruộng, khả năng cơ giới hóa, thời gian giữa các vụ sản xuất và nhu cầu thị trường. Trong đó, cơ giới hóa được xem là yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả thu gom và khả năng hình thành chuỗi giá trị rơm rạ. Tuy nhiên, việc đầu tư máy móc hiện nay còn hạn chế do chi phí cao, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi.
Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là điều kiện vận hành máy móc trên đồng ruộng. Thực tế cho thấy, máy cuốn rơm hoạt động hiệu quả nhất trên nền ruộng khô hoặc ít ngập nước; trong khi ở những khu vực ruộng trũng, ngập sâu, khả năng thu gom bằng cơ giới còn nhiều hạn chế. Ngoài ra, thời gian thu gom rơm sau thu hoạch cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng và giá trị sử dụng của rơm, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ trong lịch thời vụ.
Ở góc độ chính sách, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, nhiều quy định đã được ban hành nhằm thúc đẩy quản lý rơm rạ theo hướng bền vững, trong đó nghiêm cấm hành vi đốt rơm gây ô nhiễm môi trường, đồng thời khuyến khích thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Mục tiêu đến năm 2030, khoảng 80% lượng rơm rạ sẽ được thu gom và tái sử dụng, góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
Đáng chú ý, việc hình thành thị trường tín chỉ carbon trong thời gian tới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho nông dân và hợp tác xã tham gia vào các hoạt động giảm phát thải. Khi rơm rạ được quản lý hiệu quả, không chỉ giảm thiểu ô nhiễm mà còn có thể tạo ra nguồn thu mới, góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất.
Về lộ trình triển khai thực hiện, các đại biểu thống nhất rằng, để khai thác hiệu quả tiềm năng rơm rạ, An Giang cần tập trung đẩy mạnh cơ giới hóa thu gom, phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn, tăng cường liên kết giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ phù hợp. Những định hướng này được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và bền vững cho địa phương trong thời gian tới.
Bài và ảnh: Lê Giang
