Trên con đường nông thôn thuộc xã Long Kiến tỉnh An Giang, hương nấm rơm ngai ngái quyện trong làn gió chiều khiến ai đi ngang cũng phải dừng lại ngấm và mua. Giữa những ụ rơm xếp ngay ngắn, những mái che tạm bằng nylon, vợ chồng anh Huỳnh Minh Lương – người đàn ông da rám nắng – vẫn cặm cụi kiểm tra từng giàn nấm. Đôi tay quen việc, anh nhẹ nhàng vén từng lớp rơm, xem độ ẩm, độ tơi, như thể đang chăm chút cho những đứa con của mình.
Hơn 5 năm gắn bó với nghề, anh Lương đã biến những sợi rơm bỏ đi sau mùa gặt thành “vàng nâu” – thứ nông sản dân dã nhưng mang lại thu nhập ổn định cho gia đình và cho nhiều hộ dân trong vùng.
Từ rơm rạ thành nấm – hành trình không dễ
Anh Lương kể, nghề trồng nấm rơm không đòi hỏi nhiều đất, nhưng lại cần kinh nghiệm, kỹ thuật và sự kiên nhẫn. “Nấm rơm tưởng dễ mà khó lắm,” anh nói, tay vẫn thoăn thoắt đảo rơm trong tay. “Rơm phải chọn loại mới, phơi vừa tay, không mốc, rồi chặt dây, ủ khoảng 15 ngày, trong đó 5 ngày trở rơm một lần cho chín đều. Sau đó đem ủ thành mô, giữ nhiệt và ẩm độ thích hợp. Từ ngày ủ đến ngày thu hoạch phải hơn 1 tháng 10 ngày mới hái được lứa đầu tiên.”
Anh cười: “Công đoạn nào cũng phải làm đúng. Nếu ẩm quá thì mốc, khô quá thì nấm không mọc. Có khi chỉ sai một chút thôi là mất trắng cả mẻ.”
Chi phí cho một vụ nấm khá cao. Ngoài tiền thuê đất khoảng 2,5 triệu đồng/3 tháng, anh phải mua rơm, meo giống, thuốc xử lý, thuê nhân công đảo rơm, rồi hái nấm mỗi ngày. “Tính ra, mỗi vụ đầu tư hơn mấy chục triệu đồng, nhưng nếu trúng mùa thì cũng lời được kha khá,” anh chia sẻ.
Mùa nắng – mùa vàng của người làm nấm
Theo anh Lương, từ tháng 8, 9 âm lịch đến Tết Nguyên đán là thời điểm thuận lợi nhất. Khi trời nắng ấm, nhiệt độ ổn định, nấm phát triển đều, mũ to và đẹp, giá lại cao do nhu cầu thị trường tăng. “Năm nào thời tiết thuận, năng suất đạt khoảng 1,5 tấn/ vụ, thương lái đến tận nhà thu mua với giá 50.000 – 55.000 đồng/kg, trừ chi phí vẫn còn lời khá,” anh nói.
Tuy nhiên, năm nay mưa bão kéo dài, thời tiết thất thường khiến năng suất giảm chỉ còn 1,2 tấn/vụ. Nấm mọc chậm, mũ nhỏ, dễ úng thối. “Có bữa mưa lớn, nước tràn vào, tôi phải thức cả đêm lo lắng. Vất vả lắm, mà vẫn bị hư vài mô,” anh ngậm ngùi kể.
Thuận lợi – khó khăn của nghề trồng nấm rơm
Khi được hỏi về thuận lợi và khó khăn, anh Lương thật thà:
“Thuận lợi là mình tận dụng được rơm rạ sau mùa gặt, biến thứ tưởng chừng bỏ đi thành đặc sản. Mình làm chủ được thời gian, quanh năm có việc, không phải đi làm thuê xa. Còn khó nhất vẫn là thời tiết – nấm rất nhạy cảm với mưa nắng, gió lạnh. Thêm nữa, giá cả lên xuống thất thường, rơm và meo giống ngày càng mắc, nên người mới làm dễ nản.”
Anh còn chia sẻ thêm, để theo được nghề, phải làm liên tục 7 – 8 vụ/năm, mỗi vụ cách nhau hơn 1 tháng. “Có lời thì cũng đủ sống, đủ lo cho con ăn học. Còn lỗ thì coi như mất công. Nhưng tôi quen rồi, cực quen mà vui, vì đây là nghề sạch, không hóa chất, lại tạo việc làm cho nhiều người trong xóm.”
Những bàn tay góp sức – người hái nấm trong mùa vụ
Bên cạnh anh Lương, những người phụ hái nấm cũng miệt mài từ sáng sớm. Trong làn sương mỏng, chị Nguyễn Thị Hạnh, một phụ nữ trung niên hái thuê, tay thoăn thoắt hái từng cây nấm non. Chị nói:
“Mỗi giờ hái được chừng 25.000 đồng, làm một buổi cũng kiếm hơn trăm ngàn. Công việc tuy cực nhưng đều đặn, có thu nhập ổn định. Mùa nắng thì nấm nhiều, tụi tôi làm không nghỉ tay.”
Công việc hái nấm tưởng đơn giản nhưng cũng cần khéo léo. Nấm phải hái đúng lúc, không được bóp dập, nếu hái trễ thì nấm nở to, giảm giá. Sau khi hái, nấm được cho ngay vào rổ, đưa ra thương lái hoặc mang ra chợ sớm.
Thương lái – cầu nối giữa người trồng và thị trường
“Tôi mua nấm rơm từ các hộ ở ấp An Tịnh, mỗi ngày hơn trăm ký. Nấm rơm ở đây ngon, thơm, mọc tự nhiên trên rơm, không pha trộn hóa chất nên được khách ưa chuộng. Giá dao động từ 50 đến 55 ngàn đồng/ kg tùy thời điểm. Lúc khan hàng, gần Tết, có khi lên đến 70 ngàn. Bà con chịu khó, giữ uy tín, nên tôi luôn ưu tiên thu mua.”, một thương lái chia sẻ.
Giữ nghề – giữ lấy cuộc sống
Trồng nấm rơm không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là một phần ký ức nông thôn, nơi người nông dân tận dụng rơm rạ – biểu tượng của mùa gặt – để viết tiếp câu chuyện no ấm.
Anh Lương tâm sự:
“Mỗi khi nhìn những ụ rơm bốc hơi ấm, thấy nấm nhú lên từng cây là tôi vui lắm. Giống như mình gieo được niềm tin từ rơm rạ. Nghề này tuy nhỏ, nhưng sống được bằng sức lao động của mình là đủ.”
Từ luống nấm đầu tiên năm 2020 đến nay, anh Lương không chỉ lo được cho gia đình mà còn tạo việc làm cho hàng chục lao động quanh xóm. Vào mùa cao điểm, anh còn hướng dẫn kỹ thuật cho người mới bắt đầu. “Tôi muốn giữ nghề này lâu dài, vì nó hợp với nông thôn mình. Nếu có thêm sự hỗ trợ về kỹ thuật và nguồn vốn, chắc chắn bà con làm nấm sẽ mạnh dạn hơn,” anh chia sẻ.
Niềm tin từ đồng rơm
Chiều muộn, khi ánh nắng cuối ngày vàng rực phủ lên những ụ rơm, hơi ấm tỏa ra nhè nhẹ, báo hiệu một lứa nấm mới sắp đến kỳ thu hoạch. Tiếng cười nói rộn ràng của những người hái nấm, tiếng xe thương lái nổ máy chuẩn bị cân hàng – tất cả tạo nên nhịp sống quen thuộc ở vùng quê này.
Người nông dân như anh Lương vẫn miệt mài bên rơm rạ, giữ lấy một nghề tuy nhỏ nhưng bền vững, vừa làm ra thực phẩm sạch, vừa góp phần gìn giữ môi trường xanh.
“Rơm rạ hóa nấm, nấm thành cơm áo – nghề tuy nhỏ, nhưng là nghề nuôi sống bao người,” anh nói, ánh mắt nhìn xa xăm ra cánh đồng đang ngả màu lúa chín.
Và giữa miền quê yên ả ấy, “ngọn đèn” trong lán nấm vẫn sáng mỗi đêm. Nó không chỉ soi cho người nông dân cần mẫn tìm cách khắc phục thời tiết, chăm từng ụ rơm, mà còn là “ngọn đèn” của niềm tin và nghị lực, soi sáng hành trình làm giàu từ chính đồng đất quê hương.
Từ rơm rạ – biểu tượng của mùa gặt – người dân An Tịnh đã viết nên một câu chuyện mới: câu chuyện về ý chí, về sức sống bền bỉ, và về một niềm tin không tắt giữa mùa mưa nắng chông chênh.
Bài và ảnh: Bảo Phong
